تبلیغات
بهداشت محیط زیست - پرندگان شکاری
زمین پاک و سالم=زندگی سالم
دلیجه


نام انگلیسی : Kestrel


نام فرانسوی : Faucon Crecerelle

نام لاتین : Falco Tinnunculus


جهت مشاهده در اندازه واقعی اینجا کلیک کنید. اندازه اصلی این عکس 700x503 و حجم آن 19 کیلو بایت می باشد.
دلیجه
چطور پیدایش کنیم:

طول بدن حدود 32 تا 38 سانتی متر است و هنگامیکه بالهایش را باز می کند حدود 60سانتی متر گسترده شده و بزرگتر به نظر می آید ؛ بال‌های نوک‌تیز و دم باریک ، این پرنده را در زمره شاهین‌ها قرار می دهد و اندازه کوچک و عادت درجا بال‌زدن‌های طولانی ، نشانه دلیجه بودن آن است.بالها باریک ودراز و منقار کوتاه وقلاب مانند است و دم نسبتاً بلندی دارد که در انتها کمی گرد می شود.
دلیجه دورنگی- جنسیتی دارد بدین معنی که رنگ نر آن با رنگ ماده آن تفاوت دارد. سر و دم دلیجک نر آبی-خاکستری است. در ماده‌ها، دم قهوه‌ای با نوارهای سیاه است. پرنده نــر ، سطح پشتی بلوطی رنگ و خالدار و سطح شکمی نخودی با خال‌های سیاه پراکنده دارد . سر ، دمگاه و دمش خاکستری است و نوار پهن سیاهی نزدیک انتهای سفید دمش دیده می شود ، شاهپرهای اولیه و ثانویه سیاه دارد . پرنده ماده سطح پشتی قهوه‌ای مایل به خرمایی با راهراه عرضی ( نه خالدار ) و دم خرمایی رنگ راهراه دارد. البته در هر دو جنس ناخنها سیاه رنگ است.
جهت مشاهده در اندازه واقعی اینجا کلیک کنید. اندازه اصلی این عکس 700x524 و حجم آن 141 کیلو بایت می باشد.
دلیجه
در بیشتر ساعات روز تا تاریک و روشن شدن هوا به دنبال طعمه می گردد، پرواز بسیار سریع و دید قوی دارد . ابتدا در آسمان چرخ می زند و موش یا قورباغه ای را لای علفها زیر نظر گرفته و از فاصله 10تا20متری در هوا وبالای سر آن در حالیکه در جا بال می زندد ر یک موقعیت مناسب با سرعت و قدرت به پایین شیرجه رفته و مستقیماً روی سر شکار خود فرود می آید و طعمه را با چنگالهایش می گیرد پرنده بسیار جسوری است و با منقار ،گردن شکار را از سمت پشت جدا می کند و اغلب شکار را با یک پا نگه می دارد و حتی در وزش بادهای سخت با بالهای کشیده و چشمانی که به زیر خیره شده است بدون آنکه سرش را تکان دهد بی حرکت در آسمان می ماند.
معمولاً پستانداران کوچک ،مارمولک ها ،نرم تنان،موش ها، قورباغه ها یا حشرات بزرگ را شکار می کند و حتی توانایی شکار قمر یها و مرغان زیبای در حال پرواز را دارد.
جهت مشاهده در اندازه واقعی اینجا کلیک کنید. اندازه اصلی این عکس 700x518 و حجم آن 153 کیلو بایت می باشد.
دلیجه
دلیجه از پرندگان شکاری (روز زی)و از تیره شاهینیان است که با تکنیک خاص خود در شکار طعمه ،از گونه های دیگر به خوبی تشخیص داده می شود و دلیجه و تعدادی اندک از پرندگان دیگر از جمله پرستوهای دریایی تنها برای چند ثانیه قادرند قبل از یورش به طرف طعمه در هوا بال‌بال زنان درجا باقی بمانند.
در زیستگاههای مختلفی به سر می برد و معمولاً تکزی بوده و در از بین بردن جانوران موذی که به محصولات کشاورزی و باغ ها و درختان آسیب می رسانند نقش مهمی دارد.
صدای پرنده:

معمولاً پرنده ساکتی است اما در هنگام احساس خطر صدای جیغ مانندی به صورت kikikikiki از آن شنیده می شود و گاهی اوقات vriiiiiiih را زوزه می کشد.

زیستگاه :

دلیجه در مناطق باز ،درختزارها و حاشیه تالابها،روی تیرهای برق و صخره ها در نزدیکی شهرها و روستاها به سر می برد.
در علفزارها ، سواحل ، کشتزارها ، فضای باز جنگل‌ها و گاهی در شهرها دیده می شود . در لانه متروک کلاغ و زاغی و امثال آنها ، یا روی صخره های بلند ، ساختمان‌ها و گاهی در شکاف درخت‌ها زادوولد می کند .
جهت مشاهده در اندازه واقعی اینجا کلیک کنید. اندازه اصلی این عکس 700x527 و حجم آن 147 کیلو بایت می باشد.
دلیجه


پراکندگی :


دلیجه از جمله پرندگان بومی ایران است و در گذشته نه چندان دور از پراکندگی فراوانی برخوردار بوده و اما در حال حاضر و طی پانزده سال گذشته اطلاع دقیق و مستندی از وضعیت این پرنده در دست نیست .

باز


باز (باز، قوش، شاهین)، باز بزرگترین پرنده این خانواده است که ۶۱ سانتیمتر طول، وگاهی هم بیشتر طول دارد. این پرندگان در نواحی قطبی شمال آمریکا ، اروپا و آسیا زندگی می‌کنند. کو چکترین پرنده این خانواده از آن آسیای جنوبی است با طول حدود ۱۵ سانتیمتر. ماده‌ها گاه از نرها بزرگترند اما هردو معمولاً همرنگ هستند. هردو جنس نیز منقاری قوی، تیز، وپاهای نیرومند دارند. شاهین ها به پرندگانی به اندازه خود وگاه بزرگتر از خود نیز حمله می‌کنند، وبسیاری از پرندگان را می‌کشند. شاهین‌ها روزگاری در سراسر دنیا می‌زیست. اما امروزه به شدت کمیاب شده ودر برخی جاها دیده می‌شوند. احتمالاً معدودی از پرندگان می‌توانند تندتر از شاهین‌ها پرواز نمایند. گاه سرعتش هنگام شکار به ۲۹۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد. به آسانی می‌تواند تندپروازترین اردک ها،کبوتر ها ، کبکها را شکار نماید. طول آن به ۴۶ سانتیمتر می‌رسد، بالهای گسترده اش به حدود ۱۰۹ سانتیمتر می‌رسد. قسمت بالای بدنش آبی خاکستری، وقسمت پائین سفید وبالکه‌های مایل به سیاه است. لانه اش را درکنار صخره های بزرگ می‌سازد و ۲تا ۶ تخم می‌گذارد

عقاب طلایی



این جانور در ایران در امتداد دو رشته کوه البرز و زاگرس و کویرهای مرکزی سکونت دارد. ماده از نر بزرگ تر است و جز این تفاوتی ندارند. در 4 تا 5 سالگی بالغ می شود. عقاب طلایی نام خود را از پرهای طلایی و برنزی تاج، سر و پشت گردنش گرفته است. قهوه ای تیره است و از دور به سیاهی می زند. ساق یا چکمه ای و از هر دو طرف پوشیده از پر است. در هنگام پرواز بالها کمتر به بالا خم شده و تقریبا مسطح است. مناطق صخره ای، چشم اندازهای فراخ را به زمینهای هموار و مناطق جنگلی ترجیح می دهد. عقاب طلایی تنها با یک جفت دیده می شود و تک همسر است و احتمالا تا پایان عمر پیوند جفتها برقرار می ماند.

این جانور برای شکار استراتژیهای گوناگونی دارد. هرکدام قلمرویی به وسعت 90 کیلومتر دارند و می توانند طعمه ای به وزن 6/3 کیلوگرم را طی پرواز حمل کنند. سرعت متوسط عقاب طلایی 50 کیلومتر در ساعت ثبت شده است که می تواند در زمان شیرجه آن را به 320 برساند. این حیوان به طور متوسط روزانه 300 گرم گوشت می خورد که عمدتا از پستانداران تغذیه می کند و پرندگان انتخاب دوم آن است. چند لانه دارند که به طور چرخشی از آن استفاده می کنند و در شرایط لانه می توانند 3 متر قطر و 4 متر ارتفاع داشته باشند. معمولا 2 تخم می گذارند و تا 45 روز روی آنها می خوابند.

انواع عقاب جزء گونه‌های جانوری حمایت شده از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست به شمار می‌ آید و زنده‌گیری و نگهداری آن ممنوع است و متخلفان از این قانون به پرداخت یك میلیون و 200 هزار تومان (12 میلیون ریال) جزای نقدی، جریمه خواهند شد.


عقاب طلایی در اساطیر

ابوریحان بیرونی می‌نویسد که عقاب بال گشوده را که پرچم ایرانیان بود بر سر نیزه بلندی در پیشاپیش سپاهیان می‌گرفتند. گزنفون تاریخ نویس یونانی می گوید: «پرچم ایرانیان عقابی بود از زر ناب که بر سر نیزه می‌افراشتند.» و در پیوند با به فال نیک گرفتن آن و اینکه نمادی از بهروزی و پیروزی بوده است، داستانی درباره‌ کوروش بزرگ نوشته است که هنگامی که وی با سپاهیان خود به جنگ آشور می‌رفت پدرش او را تا مرز کشور پارس همراهی کرد و در آنجا عقابی دید که پیشاپیش آنان در پرواز است. پدر کوروش آن را به فال نیک گرفت و با خود گفت که پسرش در این جنگ پیروز خواهد شد.

بر روی یک قطعه کاشی که در کاوشهای باستان شناسی در تخت جمشید یافت شده، نقش شاهینی با بالهای گشاده دیده می‌شود که در چنگال خود گویی را گرفته و گوی دیگری نیز بر سر دارد. به گمان پژوهشگران این عقاب بال گشوده نمادی از خداوند است که بر روی پرچم هخامنشیان نیز نقش می‌شده است. زیرا بیشتر تاریخ نویسان گذشته یادآوری کرده‌اند که بر پرچم ایران عقابی نقش بسته بوده است که آن را پیشاپیش سپاه می گرفتند، و این خود نمادی از پیروزی بوده است

شاهین



شاهین پرنده ای از راسته شکاریان روزانه از تیره بازها است. شاهین جزو شکاریان بسیارجسور و با شهامت است، و با وجود آنکه از قوش کوچکتر است ولی بعلت جسارتیکه دارد گاهی عموماً به عقاب وقوش حمله می‌‌کند. در حدود ۴۰ گونه از اینپرنده شناخته شده است که با نامهای گوناگون زیستگاهشان در سراسر کره زمینپراکنده است. شاهین عموماً آشیانه خود را در کوهستانهای بلند و دور افتادهو در غارهای مشرف به پرتگاه‌ها و صخره‌ها بلند می‌‌سازد ولابلای صخره ‌هایکوهستانی تخم گذاری می‌‌کند. گونه‌های مختلف این پرنده در کوه‌هایایرانفراوان است. شاهین را صیادان جهت شکار تربیت می‌‌کنند. زیستگاه این پرندهدر کوهستانهای بلند و دور افتاده، و آشیانه خود را در غارها مشرف بهپرتگاه‌ها و صخره‌ها بلند می‌‌سازد.
نمای ظاهری

شاهین دارای قرنیه‌ای سیاه رنگ و پرهایی زرد رنگ است که به خاکستریمی‌‌گراید، و زیر گلو وزیر شکمش قهوه‌ای و دارای خالهای تیره است. نر اینپرنده قدری کوچکتر از ماده است.
ریشه تاریخی

شاهین در پارسی یعنی ازشاه، مانند آهنین که ریشه اش از آهن می آید. شکار کردن با شاهین با آنکه تاریخ اش به دوره پادشاهیآشورمی رسد، بدون شک در دورهساسانیورزش شاهان بوده زیرا در دوره اسلامی گسترش یافت. شکار با شاهین پس از آنبه اروپا گسترش پیدا کرد. نام شاهین می تواند از شکار کردن شاه با پرندهشکاری ریشه گرفته باشد.
شاهینروزگاری در سراسر دنیا می‌زیست. اما امروزه به شدت کمیابشده ودر بعضی جاها دیده می‌شود. احتمالاً معدودی از پرندگان می‌توانندتندتر از شاهین‌ها پرواز نمایند. گاه سرعتش هنگام شکار به ۲۹۰ کیلومتر درساعت می‌رسد. طول آن به ۴۶ سانتیمتر می‌رسد. بالهای گسترده اش به ۱۰۹سانتیمتر می‌رسد. شاهین‌ها به پرندگان به اندازه خود وگاه بزرگتر از خودنیز حمله می‌کنند، بسیاری از پرندگان را می‌کشند.

بالابان(چرخ)

چرخ یا بالابان (Saker falcon) با نام علمی Falco cherrug یكی از گونه‌های بزرگ تیره شاهینیان (Falconidae) است.
چرخ بزرگترین شاهین بومی ایران است. طول بدن آن از ابتدای خم بال تا انتهای دم در حالت معمولی از 38 سانتی متر تا 43 سانتی متر متغیر است و در حالات بسیار استثنایی به 47 سانتی متر نیز می‌رسد. به این اندازه رسیدن چرخ بستگی به پارامترهای زیادی از جمله مساعد بودن شكارگاه، جوانی والدین و نوع زیر گونه این پرنده دارد. اما عموما طول پرندگان بومی ایران به زحمت از 43 سانتی متر (از ابتدای خم بال تا انتهای دم) تجاوز می‌كند. در تیره شاهینیان پرندگان ماده بزرگ‌تر از نرها هستند. به طور تقریبی می‌توان گفت اندازه‌هایی مابین 38-40 سانتی متر و از 40 سانتی متر به بالا ماده هستند.
پرندگانی كه روی گستره مرزی تشخیص نر و ماده از لحاظ اندازه قرار دارند را می‌توان از روی بزرگی سر و پنجه‌ها تشخیص داد. پرندگان ماده سری كوچك‌تر و پنجه‌هایی كلفت‌تر دارند. اما از لحاظ رنگ‌آمیزی تفاوتی بین نر و ماده وجود ندارد.
دم این پرنده نسبتا بلند و دارای بال‌هایی دراز و نوك تیز است. طول بال‌های این شاهین بزرگ بین 105 تا 129 سانتی متر متغیر است. این پرنده گونه مهاجر است و در فصول سرد سال به مناطق گرم‌تر مهاجرت می‌كنند. به این پدیده اصطلاحا زمستان گذرانی گفته می‌شود. تمامی زیر گونه‌های این پرنده مهاجرت دارند، حتی پرندگان بومی نیز این كار را انجام می‌دهند؛ اما مسافتی كه مهاجرت می‌كنند بسیار كمتر از پرندگان دیگر است.
زیست گاه
در حقیقت چرخ را می‌توان شكارچی روز زی علفزارهای وسیع دانست. اما این امر بدین معنی نیست كه این پرندهن در كوهستان و كوهپایه‌ها دیده نمی‌شود. در واقع استپ را اولین و اصلی ترین زیستگاه این پرنده قلمداد می‌كنند. اگر بالابانی در شكاف صخره‌ای تخم گذاری كرده باشد؛ یقین بدانید این لانه مشرف به دشت وسیعی است. دلیل این امر نیز بسیار واضح است: به دلیل مورفولوژی خاص این پرنده كه شامل بال‌های بلند و نوك تیز است؛ قدرت شكار در مناطق جنگلی پردرخت را ندارد.
پراكندگی جغرافیایی در دنیا
گاهی اوقات به این پرنده، شاهین بیابان (Desert falcon) اطلاق می‌شود. پراكندگی جغرافیایی چرخ از اروپای غربی تا شمال كره و از مرزهای جنوبی جنگل‌های تایگا سیبری تا بیابان‌ها و استپ‌های مرتفع خاورمیانه و تبت است، چرخ در حقیقت یك پرنده بیابانی و نیمه بیابانی است.
پراكندگی جغرافیایی در ایران
در فصل مهاجرت این پرنده در تمامی نقاط ایران به جز مناطق جنگلی دیده می‌شود؛ بالابان‌هایی كه در ایران تولید مثل می‌كنند د رتمامی نقاط ایران به جز نواحی جنوبی استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر وجود دارند. اما در بعضی از مناطق مانند نواحی شمال شرقی (استان‌های گلستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی و سمنان) ورشته كوه‌های زاگرس تولید مثل آنها بیشتر است. در بقیه مناطق ایران و به خصوص استان تهران نیز این پرنده تولید مثل می‌كند.
رژیم غذایی
این پرنده شكاری پستانداران و پرندگان كوچك تا متوسط را در طبیعت شكار می‌كند. رژیم غذایی چرخ در وحش بسیار متنوع است. این پرنده از خانواده موش‌ها Muridae شامل موش‌ها ،‌هامسترها، ول‌ها و عمدتا جربیل‌ها، خانواده سنجاب‌ها Sciuridae، تیره كبوتریان columbidae راسته سوسمارها order sauria وعمدتا خانواده آگاماهاAgamidae، حشرات مناطق استپی مانند ملخ و بسیاری دیگر از جانوران در رژیم غذایی خود استفاده می‌كند. میزان مصرف از هر یك از این منابع غذایی بسته به سن پرنده ومنطقه زیست آن متفاوت است. برای مثال بالابان ماده در سه روز اول خارج شدن جوجه‌ها از تخم فقط آنها را با حشراتی مانند ملخ و آگاماها تغذیه می‌كند. چرا كه گوشتی زودهضم و مقوی برای جوجه‌ها دارند. یكی دیگر از موارد، منطقه زیست این پرنده است. اگر چرخ در مناطقی زیست كند كه در آن موش به وفور یافت شود، بیشتر به شكار آنها می‌پردازد.
اما مطلبی كه در این باب اهمیت دارد این است كه تقریبا در بین تمامی بالابان‌ها جدا از زیرگونه و مناطق زیستشان ول‌ها Arvicolinae و جربیل‌ها Gerbillinae سهم بسیار عمده‌ای در رژیم غذایی این پرنده شكاری دارند.
لانه سازی Nesting
فصل جفت گیری این پرنده از اواسط اسفند ماه تا اوایل فروردین ماه در ایران است كه البته با توجه به شرایط آب و هوایی دارای تلرانس 15 روزه است در فصل جفت گیری این شاهین بزرگ لانه سازی نمی‌كند وترجیح می‌دهد از لانه‌هایی كه توسط سایر پرندگان مانند كلاغ سیاه Ravens، كوركور سیاه Black kite، سارگپه پا بلند long - legged buzzard، عقاب شاهی Imperial Eagle، و یا حتی لانه‌هایی كه به دست بشرت ساخته شده اند Artificial nest استفاده كند.
در بسیاری از مناطق كشورمان سرزمین‌های استپی وسیعی وجود دارند. پوشش گیاهی شامل رستنی‌های كوتاه قامت است و تا جایی كه چشم كار می‌كند از این گیاهان دیده می‌شود. در این بیابان‌ها، ظرفیت بسیار بالایی برای زندگی پستانداران و پرندگان كوچك وجود دارد و لیكن لانه‌های مناسب برای پرندگان شكاری در محدودیت قرار دارد. در این گونه استپ‌ها است كه چرخ falco cherrug روی زمین لانه می‌سازد.
به علت عدم وجود مكانی مناسب برای لانه سازی و در دسترس بودن فراوان دكل‌های برق در سالیات اخیر بالابان‌ها روی آنها تولید مثل می‌كنند. این پدیده برای ادامه نسل این گونه بسیار مضر است.وجود میدان‌های مغناطیسی قوی در حوالی دكل‌های برق و خطوط انتقال آن ، اثرات سویی روی جوجه‌ها و حتی والدین می‌گذارد و در سالیان آینده قدرت باروری آنها به شدت تهدید می‌شود. حتی این مسدان‌های قوی مغناطیسی ممكن است در سال اول نیز از تبدیل شدن تخم‌ها به جوجه جلوگیری كند.
این پرنده در هر سال بین 1 تا 6 تخم میگذارد و 28 تا 32 روز روی آنها می‌خوابد. طی این مدت ماده توسط نر تغذیه می‌شود. در حالت خاصی مخصوصا در هنگام غذا خوردن ماده دیده شده است كه نر نیز مدت كوتاهی روی تخم می‌خوابد. در سال‌های اول باروری تعداد تخم‌ها از سالیان آخر باروری بیشتر است. در سال‌های آخر دیده شده است كه پرنده 1 تخم می‌گذارد و به دلیل كهولت سن والدین آن تخم هم تبدیل به جوجه نمی‌شود.
زیر گونه (Sub Secies)
می توان این گونه بدین مطلوب پرداخت كه تا حال حاضر هیچ منبعی درباره انواع زیر گونه‌های این پرنده وجود ندارد. با وجود این ، دو زیرگونه مشخص و قابل شناسایی این پرنده تحت عنوان چرخ شرقی Falco cherrug milvipes و چرخ غربی Falco cherrug cherrug نام دارند.
در مورد زیر گونه F.c.cherrug در پرندگان بالغ بال‌ها و پشت فاقد نوارهای عرضی است در حالی كه زیرگونه milvipes دارای خطوطی در پشت و روی بال‌های خود هستند.
تمامی زیر گونه‌ها در مورد پرندگان نابالغ بسیار شبیه یكدیگرند و تشخیص آنها از یكدیگر بسیار مشكل است. در صورتی كه پرنده برای یك دوره پر ریخته باشد، شناسایی زیرگونه آن راحت‌تر است. این امر بدان معنی است كه در سال دوم تشخیص زیر گونه‌ها آسان‌تر می‌شود. با وجود این دو زیرگونه اصلی، یك لانه ممكن است حاوی یك جوجه با رنگ بسیار عجیب باشد كه برای بالابان كمیاب است. برای مثال بالابان سیاه كه به آن سینجاری یا سینیاری Singari گفته می‌شود و یا چرخ‌های سفیدی كه در فصل زمستان از ایران عبور می‌كنند از سری پرندگان بسیار كمیاب هستند.
با این تفاسیر، چرخ یك گونه پلی تیپیك Polytypic است، به این معنی كه این پرنده دارای انواع مختلفی است كه تحت عنوان زیر گونه شناخته می‌شوند. همچنین این گونه پلی مرفیك Polymorfic است. پلی مرفیك به معنی وجود جوجه‌های متفاوت با رنگ‌های مختلف در یك لانه است.
همچنین در حالت خاصی این پرنده قادر به تولید مثل در طبیعت با شنقار Gry Falcon است. پرنده شناسان نظریات متفاوتی را در مورد این دو رگه‌های طبیعی Natural Hybrids ارایه داده اند. این پرندگان در روسیه، قزاقستان، تركمنستان و مغولستان تولید مثل می‌كنند و بعضی از آنان به ندرت در فصل مهاجرت از ایران عبور می‌كنند. گروهی از پرنده شناسان این پرندگان را جزو زیر گونه‌ای خاص از بالابان تحت عنوان Falco cherrug altaicus قرار داده اند و استدلالشان این است كه این پرندگان از لحاظ رفتارشناسی بسیار شبیه بالابان هستند. گروهی دیگر آنها را تحت عنوان گونه‌ای جداگانه به نام شاهین آلتایی Altaie falcon معرفی كرده اند. چرا كه شاهین آلتایی دارای رنگ‌های بسیار متنوع از فازهای بسیار تیره تا رنگ‌های بسیار روشن است. عمدتا آلتایی‌های بسیار تیره و بسیار روشن متعلق به نواحی شمالی‌تر مانند نواحی سردسیر سیبر هستند. چرا كه شنقار سیاه Black Gry و شنقار سفید خالص Pure white Gyr بومی آن مناطق است. شاهین آلتایی در تحمل گرما طاقتش كمتر از چرخ است.
در موارد بسیار استثنایی دیده شده است كه چرخ بالا چین Lanner falcon و لاگر Lugger تولید مثل كرده است. همین تنوع نژادی در این پرنده است كه شناسایی زیر گونه‌های این پرنده را بسیار مشكل می‌كند.
تهدیدات
دلایل متعددی برای كاهش نسل این پرنده شكاری در حال حاضر وجود دارد. اولین آسیب جدی به این پرنده در اویل قرن بیستم روی داد. چرا كه اغلب زیستگاه‌های استپی باقی مانده تبدیل به زمین‌های زراعتی شد.
كشاورزی مكانیزه مشكلات بسیار زیادی را برای تمامی پرندگان شكاری ایجاد كرد. این پدیده به عنوان یك آفت بسیار مهم در اروپا كه یكی از مهم ترین زیستگاه‌های بالابان به شمار می‌رفت، محسوب می‌شد. استپ‌های مناسب برای زندگی بالابان میزبان هزاران گونه جانوری بوده اند كه شامل پستانداران كوچك مانند انواع سنجاب‌ها ، پایكا (نوعی خرگوش) وانواع موش بوده است. این زیستگاه‌ها شكار گاه عمده بالابان به شمار می‌رفتند. شخم زدن و مسموم كردن پستانداران كوچك شدیدا تنوع گونه‌ها را در این استپ‌ها كاهش می‌دهد از بین رفتن استپ‌های وسیع زیستگاه عمده بالابان‌ها را نابود كرد.
آسیب جدی دیگری كه به این پرنده وارد شد، در اواسط قرن 20 میلادی روی داد. آفت كش‌ها و سموم نقش بسیار مخربی بر روی جمعیت این گونه داشت. رواج استفاده از DDT نواحی باقی مانده تولید مثل چرخ راكاهش داد وبالابان‌های مولد را به صورت جمعیت‌های پراكنده و جدا از یكدیگر درآورد.
در شوروی سابق در طی این سال‌ها پروژه‌هایی تحت عنوان كنترل آفت Plague control شكل گرفت كه به طور وسیعی كلنی سنجاب‌ها و موش‌ها را تحت تاثیر منفی قرار داد. این پروژه مسیرش را در سرزمین‌های قزاقستان، ازبكستان و جنوب سیبری كه یكی از مهم ترین زیستگاه‌های چرخ در آن قرار داشت، ادامه داد. در طی سالیان بعد از پروژه با همكاری شوروی سابق به سایر كشورهای كمونیستی از جمله مغولستان و چین راه پیدا كرد. اصلی ترین ماده مورد استفاده برای كنترل جمعیت موش‌ها ماده شیمیایی DDT بوده است. پس از مدتی استفاده از DDT موش‌ها چرخ طبیعی خود را از دست دادند و با كاهش شدید مواجه شدند. بنابراین جمعیت بسیاری از پرندگان شكاری از جمله بالابان رو به افول نهاد.
اثرات مضر DDT این ماده شیمیایی مهلك از سه جهت قابل بررسی است. اول اینكه خوداین ماده شیمیایی مستقیما سبب نابودی موش‌ها می‌شود و در نتیجه از یكی از عمده ترین منابع غذایی چرخ كاسته می‌شد. دوم اینكه پس از مدتی موش‌ها به این ماده شیمیایی مقاومت پیدا می‌كردند اما كماكان سم در بدن آنها باقی بود. چرخ‌هایی كه آنها را شكار می‌كردند با وجودی كه زنده بودند اما سم بدنشان این پرندگان را نابود می‌كرد و آخرین مورد به نازك شدن ضخامت تخم‌ها در اثر مصرف DDT برمی گردد. از اینرو تخم‌های این پرنده در اثر وزن مادر می‌شكستند و به جوجه تبدیل نمی‌شدند.
خصوصیات دیگر
متوسط طول عمر چرخ در وحش چیزی حدود 10-12 سال است اما در اسارت و با ایجاد شرایط مناسب دیده شده است كه این پرنده می‌تواند تا 20 سال عمر كند. این پرنده از چشمان بسیار نیرومندی برخوردار است و در شكار علاوه بر تند پروازیش از چشمان خود نیز بهره می‌جوید، بر خلاف بازها (Hawks) كه عمدتا شكار را غافلگیر می‌كنند، این پرنده با تعقیب و گریز طولانی عمده غذای خود را تامین می‌كند.
رنگ آمیزی این گونه بسیار متنوع است. خاكستری تیره تا روشن قهوه ای، خرمایی و یاحتی گاهی اوقات سیاه و سفید چرخ را بسیار متنوع كرده است. تنوع رنگ آمیزی برای این گونه بستگی به منطقه زیست و نوع زیر گونه آن دارد. در خانواده شاهین سر روشن‌تر از قسمت‌های دیگر بدن است.
در تیره شاهینیان و بالاخص بالابان، پرندگان بالغ نسبت به جوان ترها بال‌هایشان نازك‌تر و باریك‌تر است. این خصیصه آنها را برای پرواز با سرعت بالا و تغییر جهت‌های آنی مهیا می‌كند. پرندگان جوانتر در سال اول پروازشان، پرهای پروازی بلندتری دارند. این ویژگی سبب عریض‌تر شدن بال‌های آنها می‌شود. عریض‌تر شدن بال‌ها كمك به آسان‌تر شدن پرواز می‌كند بعد از یادگیری فنون پرواز و مهارت در شكار در سال بعد از به پرریزی (طولك) می‌روند، به تدریج دارای بال‌هایی نازك‌تر و باریك‌تر می‌شوند

__________________

عقاب طلایی Golden Eagle با نام علمی Aquila chrysaetos (خانواده Accipitridae) یكی از زیباترین پرندگان شكاری است كه در بسیاری از مناطق جهان زیست می‌كند و در ایران، نیز به صورت بومی وجود دارد. از گذشته دور، این نوع عقاب به عنوان یك پرنده شكاری محبوب، توسط بشر تربیت شده است. در حال حاضر، عقاب طلایی، با توجه به تهدیدات موجود، در زمره پرندگانی است كه نیاز به حمایت و حفاظت دارد.


مشخصات ظاهری
پر و بال در هر دو جنس یكسان بوده ولی، ماده بزرگ‌تر از نر می‌باشد. این پرنده دارای جثه درشت، چنگال‌های بزرگ، دم مستطیلی نسبتاً بلند و پهن و بال‌های بلند و عریض است. شاهپرهای اولیه بال، گسترده و بالا برگشته هستند. پر و بال پرنده بالغ، یك دست تیره و عموماً به رنگ قهوه‌ای تیره بوده ولی، ناحیه فرق سر، پس گردن، طرفین گردن و صورت، و پوشپرهای ثانویه بال، رنگ طلایی یا مسی طلایی دارد (نام پرنده، بر اساس همین ویژگی است). دم به رنگ قهوه‌ای مایل به خاكستری می‌باشد.
پرهای پروازی بزرگ بال‌ها، از زیر، خاكستری مایل به قهوه‌ای دیده می‌شود در حالی كه سر، تنه و پرهای كوچك‌تر قسمت قدامی بال‌های باز، مایل به سیاه هستند. چشمان بالغین، قهوه‌ای تیره و منقار و چنگال‌ها، سیاه می‌باشد در حالی كه پایه منقار و پاها زرد رنگ است. سراسر ساق پا تا پنجه از پر پوشیده شده است.
پرنده نابالغ، قهوه‌ای تیره بوده و پرهای پس سر آن به رنگ زرد مسی با قاعده سفید بی‌رنگ می‌باشد. شاهپرهای اولیه و ثانویه، سفید چركی است. دم نیز دارای رنگ سفید چركی به همراه نوار انتهایی تیره و پهنی است كه با افزایش سن، از سفیدی آن كاسته می‌شود. تنوع رنگ پر و بال در پرنده نابالغ ممكن است موجب اشتباه آن با عقاب‌های شاهی، تالابی، جنگلی و دشتی گردد. بال و پر پرندگان جوان، در سنین 4 - 6 سالگی، شبیه بالغین می‌گردد. 5 یا 6 زیر‌گونه شناخته شده از عقاب طلایی وجود دارد كه از نظر انتشار جغرافیایی، اندازه و رنگ، با هم تفاوت دارند.
جنس ماده، در مقایسه با نر، طول بیشتری دارد (طول نر، 76 - 89 و ماده، 89 - 104 سانتیمتر). این پرنده با داشتن پهنای بال 187 الی 230 سانتیمتری، یكی از بزرگ‌ترین عقاب‌های نیم‌كره شمالی است. وزن آن، 3 - 6/5 كیلوگرم (وزن نر 3/6 - 4/5 و ماده 6/5 - 1/4 كیلوگرم) می‌باشد.

صدا و پرواز
صدای این پرنده به صورت پارس كردن بلند و شبیه «كلیاك - كلیاك - كلیاك» (kliak - kliak - kliak) شنیده می‌شود.
عقاب طلایی توانایی بالایی در پرواز داشته و بال‌زنی‌های متفاوتی را به نمایش می‌گذارد. از نشانه‌های تشخیصی آن در حین پرواز، بال‌ باز روی یا بال باز اوج‌گیری‌های با شكوه، همراه با بال زدن‌های گاه و بی‌گاه، می‌باشد. عقاب مزبور، در هنگام بال باز روی یا بال باز اوج‌گیری، بال‌ها را بالا نگه داشته و شاهپرهای اولیه را می‌گستراند و آن را اندكی رو به بالا، به شكل V و كاملاً به جلو نگه می‌دارد. سر جلو آمده و دم پهن در حالت بال باز اوج‌گیری، از اشتباه شدن این عقاب با سارگپه‌ها جلوگیری می‌كند. در هنگام پرواز‌، در مقایسه با عقاب دریایی نابالغ دم سفید، دارای دمی درازتر و چهارگوش‌تر بوده ولی، بال‌هایش كمتر مستطیلی است. در حین پرواز، بر خلاف دیگر قوش‌ها و كركس‌ها، بال‌ها را در حالت افقی نسبت به بدن، نگه می‌دارد.
این عقاب بال‌های عریضی جهت پرواز در ارتفاع داشته و برای صعود بیشتر، پرهای پروازی شكاف دارای مشابه انگشتان دست دارد. پرنده در ارتفاع قابل توجهی از زمین پرواز كرده و تا حد ممكن، كمتر بال می‌زند و منطقه زیر پایش را به دنبال غذا، زیر نظر می‌گیرد. برای شكار طعمه، از ارتفاع خیلی كم، حمله كرده و شكارش را با یك پرواز سریع رو به پایین، می‌گیرد و می‌تواند در حین پرواز، تا بیش از 8 پوند را حمل كرده و با سرعت بالای 80 مایل در ساعت پرواز كند (سرعت متوسط آن، 28 الی 32 است). سرعت در موقع شیرجه می‌تواند تا بیش از 200 مایل در ساعت برسد.

رفتار و زیستگاه
عقاب‌های طلایی، پرندگانی نیمه مهاجر هستند به گونه‌ای كه برخی در یك محل باقی مانده و پاره‌ای دیگر مهاجرت می‌كنند. آنها عموماً به صورت انفرادی یا جفت زندگی می‌كنند، هر چند كه ممكن است پرندگان جوان غیر جفت، در دستجاتی دیده شوند، یا بالغین در آب و هوای نامعتدل یا وجود غذای بسیار فراوان، به صورت گروه‌هایی مشاهده شوند.
عقاب طلایی در زیستگاه‌های باز و نیمه باز و در ارتفاع 3600 متری از سطح دریا یافت می‌شود. زیستگاه‌های مورد سكونت آن شامل توندراها، بوته‌زارها، چمنزارها، بیشه‌زارها، درخت‌زارها و جنگل‌های مخروطی است. بیشتر این عقاب‌ها در نواحی كوهستانی یافت می‌شوند، ولی، در تالاب‌ها و زیستگاه‌های ساحلی و مصبی نیز لانه‌گزینی می‌كنند. به طور كلی، عقاب طلایی در كوهستان‌های كم گیاه و خشك، و گاهی جنگل‌های كوهستانی و صخره‌های ساحلی و دشت‌ها زندگی می‌كند.

تولید‌مثل و رشد
سن بلوغ **** در نر و ماده، 4 - 7 سالگی است. این پرنده در هر سال، یك بار زاد و ولد می‌كند. فصل تولید‌مثل، بسته به موقعیت جغرافیایی، از ماه اسفند و مرداد است. این عقاب‌ها تك همسر بوده و ممكن است چندین سال، روابط جفتی خود را حفظ كنند. در جمعیت‌های غیر مهاجر، جفت‌ها در تمام طول سال، با هم می‌مانند. در انواع مهاجر، جفت‌گزینی و روابط جنسی، زمانی آغاز می‌شود كه آنها به نواحی تولید‌مثلی بر می‌گردند. فعالیت‌های جفت‌گیری شامل پرواز موج‌وار یك یا هر دو جفت، تعقیب، شیرجه رفتن، حمله كردن‌های ظاهری، نمایش چنگال‌ها، با هم اوج گرفتن و چرخیدن است.
عقاب طلایی، اغلب در لبه پرتگاه‌ها یا نوك صخره‌ها و هم چنین، روی درختان بلند یا عمارت‌های ساخته بشر، نظیر آسیاب بادی، برج دیدبانی و دكل برق، آشیانه می‌سازد. نر و ماده، در بهار، با كمك تكه‌های چوب و شاخه‌های ضخیم، لانه‌ای سكو مانند با عرض بیش از 2 متر، در ارتفاع تا 107 متری ساخته و داخل آن را با گیاهان نرم، علف، برگ و پوست درختان، خزه و گلسنگ آستر می‌كنند. جفت‌های نر و ماده می‌توانند در منطقه تولید‌مثلی خود، چندین لانه داشته باشند كه اغلب، از سالی به سال دیگر و قبل از هر فصل جفت‌گیری، آنها را بازسازی كرده و مجدداً به كار می‌گیرند. نر و ماده، در ساخت یا مرمت لانه شركت می‌كنند.
در فصل تولید‌مثل، 1 الی 4 تخم (به طور متوسط، 2 تخم) به رنگ سفید كدر با نقاط یا لكه‌های قهوه‌ای یا قهوه‌ای مایل به قرمز، به فواصل 3 تا 4 روز، گذاشته می‌شود. وظیفه اصلی خوابیدن روی تخم‌ها، بر عهده ماده است هر چند كه نر نیز اغلب در این كار مشاركت می‌كند. 35 تا 45 روز (متوسط 42 روز) طول می‌كشد تا جوجه‌ها از تخم بیرون آیند. والدین، به تغذیه جوجه‌ها می‌پردازند، هر چند كه جنس نر، به ویژه در چند هفته نخست، بخش عمده غذا را فراهم می‌كند. 45 تا 81 روز وقت لازم است تا جوجه‌ها پر در بیاورند. در این زمان، آنها از طریق راه رفتن، جست و خیز یا افتادن از لانه، آن را ترك می‌كنند. آنها پرواز را در سن 10 هفتگی شروع كرده و 80 - 32 روز بعد از پر درآوری، زندگی مستقلی را آغاز می‌كنند. عقاب طلایی، در حالت وحشی، بالای 30 سال و در اسارت، بیش از 46 سال عمر می‌كند.

رژیم غذایی
این پرنده، به عنوان پرنده‌ای شكارگر، رژیم غذایی متنوعی از حیوانات زنده و مرده، عمدتاً شامل پستانداران كوچكی نظیر خرگوش، سنجاب، موش خرما و راسوی بدبو دارد كه به میزان كمتر، پرندگانی مثل باقرقره، زاغی و كبوتر، خزندگان (لاك‌پشت و مار) و ماهیان را شامل می‌شود. والدین، تا چند ماه بعد از پر درآوردن جوجه‌ها، با تكه تكه كردن غذا، به تغذیه آنها می‌پردازند.
دشمنان شكارچی عقاب‌های طلایی كم هستند. بعضی مواقع، جوجه‌هی آنها توسط سایر پرندگان شكارگر صید می‌شوند.

پراكندگی جغرافیایی
عقاب طلایی در نیم‌كره شمالی، در نواحی امریكای شمالی (عمدتاً در نیمه غربی)، سراسر اروپا، آسیا و شمال افریقا پراكنده است. عقاب طلایی در ایران به صورت بومی و به تعداد فراوان یافت می‌شود. این پرنده، ساكن نواحی كوهستانی و مرتفع غرب و شمال ایران است.

وضعیت حفاظت
در گذشته، این عقیده نادرست كه عقاب طلایی به احشام (گوسفندان) و طیور حمله می‌كند موجب شد پرنده مزبور به طور گسترده مورد بی‌مهری انسان واقع شود. گاهاً این عقاب را با هدف تربیت آن به عنوان پرنده شكاری، به دام می‌اندازند. در حال حاضر، این پرنده در بسیاری از كشورها مورد حمایت قرار گرفته و در ایران نیز، در ردیف پرندگان حفاظت شده قرار دارد. عقاب طلایی در مناطق مربوطه با تراكم نسبتاً بالایی یافت می‌شود

  -------------- ----------- -----------
صفحات
نویسندگان
برچسب ها
نظر سنجی
آیابرای نویسندگی و طراحی وتشکیل انجمن می توانید دست دوستی داده و با ماهمکاری کنید؟



دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
 ------------------------------------------

برای نمایش تصاویر گالری كلیك كنید


دریافت كد گالری عكس در وب

-------------------- -------------- --- تماس با ما ------------------------ ---------------------------
 ------------------------
weblogbartar.ir
weblogbartar.ir
------------------ -------------------------




------------------------------
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
------------------------------------
-------------------------------- ------------------------------- -----------------------------

بهداشت محیط زیست

-----------------------------

بهداشت محیط زیست

------------------------------ --------------------------------
--------------------------
--------------------------------- تماس با ما ------------------------