تبلیغات
بهداشت محیط زیست - جانوران استان اردبیل
زمین پاک و سالم=زندگی سالم

پستانداران

از لحاظ موقعیت جغرافیای زیستی(Biogeography) با اینكه ایران در منطقه پالا آركتیك(Palarctic) قرار دارد در واقع حد فاصلی است بین سه منطقه زیستی پالا آركتیك ,ارینتال (Oriental) و اتیوپین(Etiopin) جانوران شمال ایران كه استان اردبیل را نیز شامل میشود از نوع جانوران پالا آركتیك میباشد و تنوع گونه ای پستانداران در ایران بحدی است كه میتوان آن را با قاره اروپا مقایسه كرد هر چند كه قاره اروپا 6 برابر ایران مساحت دارد ولی از نظر تنوع پستانداران هم اندازه میباشند یعنی در اروپا 152 گونه پستانداران و در ایران 151 گونه پستانداران شناسایی شده است كه از آن 140 گونه در خشكی و11 گونه در آب زندگی میكنند. از این11گونه یك گونه در دریای خزر و 10 گونه در دریای خلیج فارس و دریای عمان مشاهده شده است و در استان اردبیل حداقل 15 درصد پستانداران ایران دیده میشود كه یك گونه از آنها یعنی آهو (Gozelle subgutrosa) از گونه های منقرض شده در استان میباشد و چنانچه چند راس از آن باقی مانده باشد در خطر انقراض جدی قرار دارد. بهمین سبب حفظ محیط زندگی از مسائل پراهمیت كنونی را تشكیل میدهد و شناسایی وسیع و دقیقی را از محیط ایجاب میكند و برای پیشرفت و بهره گیری از این مواهب خدادادی باید با هوشیاری به اطراف خود بنگریم و با آگاهی پدیده های آن را بررسی كنیم.درباره جانوران كه جزئی از طبیعت هستند و از جهات زیاد با زندگی ما ارتباط دارند آگاهی به انواع آنها و پراكندگی جمعیت آنها و اثرات مختلف آنها بر جامعه ما نهایت لزوم را دارد با توجه به این واقعیت بررسی گونه های جانوری كمیاب استان نیز آغاز شد و حدود یكسال طول كشید و برای بیان تنوع آن و تأثیرپذیری این تنوع از تنوع جانوری ایران مقدمه ای در ارتباط با جانوران ایران بیان میشود تا موقعیت استان اردبیل مشخص گردد.ایران در نیمكره خشك شمال شرقی واقع شده است  و به لحاظ تنوع جغرافیایی و اقلیمی از غنای گیاهی و حیوانی خاصی برخوردار است.بهترین نمونه این غنا در عالم پستانداران از یك طرف كوچكترین پستانداران جهان بنام حشره خوركوتوله در ایران زندگی میكند و حدود 2 گرم وزن دارد.و از طرف دیگر نهنگ بزرگ است كه 30 متر طول دارد و 130 تن وزن، میان این دو نهایت بزرگی و كوچكی،ایران مجموعه غنی و اعجاب آوری از پستانداران میباشد كه نمونه تنوع زیسگاههای طبیغی آن است و هم بیانگر وضع حیوانی جغرافیایی آن در چهارراه اروپایی-آسیایی.اختلاف درجه حرارت در چهار فصل سال حدود 50 درجه سانتیگراد است یعنی زمانی كه استان اردبیل ْ20 سانتیگراد زیر صفر است استان هرمزگان یا چابهار ْ30+ سانتیگراد است و چنانچه اختلاف رطوبت، عوارض جغرافیایی و زمین شناسی آن را كه ارتفاع بالاتر از 5000 از سطح دریای آزاد تا 28 متر پایین تر از سطح دریای آزاد را در نظر بگیریم و غنای جانوری و گیاهی آن كاملاً بجا خواهد بود.

استان اردبیل نیز از این امر مستثنی' نبوده واز سواحل رودخانه ارس و دشت مغان كه بی شباهت به مناطق گرمسیری نیست تا ارتفاعات سبلان كه بیش از 4000 متر ارتفاع دارد درجه حرارت گاهی در ارتفاعات ْ30 سانتیگراد زیر صفر و در همان زمان در دشت مغان ْ10 سانتیگراد بالای صفر است،سبب میشود كه تنوع گیاهی و جانوری آن نیز قابل ملاحضه گردد و حدود 15 درصد پستانداران ایران در این استان دیده میشوند و بیش از 30 درصد پرندگان ایران در آن مشاهده  گردد.

هر رشته كوهی در ایران محل زندگی قوچ و میش وحشی بخصوصی است. در هر دشت آهو و جیران دیده میشود در دشت مغان نیز آهوی مغان كه نام محلی آن«مغان جیرانی» است وجود داشته است كه اینك منقرض شده است و یا در حال انقراض حتمی است و از پستانداران آبزی در استان اردبیل  وجود ندارد زیرا استان اردبیل به دریای خزر راه ندارد.وجود كوههای البرز سبب قطع ارتباط میان دریا ومغان شده است.

بنابراین پستانداران خزر زی راهی براهی نفوذ به آبهای استان اردبیل ندارند و تنها احتمال وجود شنگ(Otter) در آن میرود كه از راه ارس خود را به استان اردبیل كشانده باشد كه نیاز بررسی فراوان دارد. از طرف دیگر در ارتباط با جوندگان استان مطالعاتی انجام نیافته است و حتی اطلاعاتی از وضعیت جمعیت آنها در دست نیست كه بتوان براساس آن گونه های كمیاب و یا وافر را تعیین نمود واین امر نیاز به بررسی كلاسیك، نمونه برداری متعدد و طولانی مدت دارد تا این مجهولات نیز آشكار و نمایان گردند.بهر حال آهو درحال حاضر تنها شناخته شده كمیاب ویا منقرض شده ای است كه در دشت مغان می زیسته است.

آهو   (Gazelle subgutrosa)

رده بندی آهو:

Artiodactyla,Ruminentia,Bovidae,Gazelle subgutrosa

آهو از پستانداران دشت زی بوده و در اكثر مناطق دشتی ایران دیده میشود لیكن جمعیت آن اندك است بهمین جهت از حیوانات كم جمعیت بشمار می رود كه نسل آن در معرض تهدید است؛ آهو از شرق مغولستان و چین به ایران آمده است و در نتیجه تغذیه مناسب و حفاظت بهتر جمعیت آن در ایران ماندگار شده و در اكثر دشتهای ایران پراكنده شده است. آهوی ایرانی دارای جثه ای متوسط و شاخهای نسبتاً بلندی است. شاخ فقط در نرها وجود داشته و ماده ها بدون شاخ هستند. در زیر گلوی نرها بخصوص در فصل جفت گیری تورم گواتر مانندی دیده میشود كه از این لحاظ به آن آهوی گواتردار می گویند.

رنگ كلی بدن در پشت قهوه ای روشن متمایل به نخودی دارچینی و پایین بدن تا قاعده دم ودهان سفید چركی است. از حیوانات اجتماعی است ولی گله های بسیار بزرگی را تشكیل نمی دهند؛ بلكه چند راس از آنها جمع شده و تشكیل گله می دهند. گله ها چند راس می باشند. و گاهی نیز جفت و حتی انفرادی دیده می شوند.

از آهوی ایرانی سه نژاد گزارش شده كه عبارتند از:

1-Gazella subguttorosa subguttorosa

این زیرگونه نژاد اصلی آهوی ایرانی است و گوردین در سال 1940 نمونه ای را از سیاه پرده تهران شكار و آن را شناسایی كرده است.

2-Gazella subguttorosa marica

این نژاد بوسیله توماس(Thomas) از عربستان معرفی شده است كه بعدها این زیرگونه نژاد آهوی عربستان شناخته شده است.

3- Gazella subguttorosa sistanic

Lydekker این نژاد را از سیستان و نائین معرفی كرده و اختلاف آن را با نژاد اصلی آهوی ایرانی در شاخهای بزرگتر و حلقه های بیشتر و كمتر بودن،خمیدگی شاخ و اندازه بزرگتر بدن میداند.

آهوی دشت مغان زیرگونه Gazella subguttorosa sabguttorosa میباشد كه در دشت مغان منقرض شده است و آخرین گزارش از موجودیت آن به سالهای 1362 تا 1365 میرسد وازآن پس گزارش مستندی از دیده شدن آن در دست نیست ولی همنوعان این زیر گونه در آنسوی مرز در كشور آذربایجان هنوز زنده است و میتوان با مطالعات و شناسایی آهوی آنسوی مرز چند راس را به دشت مغان انتقال داد و نسل این جیران زیبا را در دشت زیبای مغان احیا نمود.

پراكندگی:

در استان اردبیل تنها در دشت مغان آهو وجود داشته و از سایر نقاط این منطقه تاكنون گزارشی نرسیده است.موجودیت آن نیز در چند سال اخیر نامشخص است وبه احتمال قوی از بین رفته است. در طول بررسی از دشت مغان اثری از آن مشاهده نشده است. در ایران آهو در دشتها و بیابانهای مختلفی زندگی میكند. تاكنون آهو از حوزه گرگان، زنجان، تهران، اصفهان، فارس، كرمان،  خراسان، سیستان وبلوچستان، خوزستان، لرستان، همدان، كردستان، آذربایجان شرقی، سواحل خلیج فارس و جزیره خارك گزارش شده است.

تولیدمثل:

زمان جفت گیری آهو در آذر و دی ماه است و مدت بارداری 5/5 الی 6 ماه است. تعداد نوزادان او گاهی بندرت دوقلو است. بره ها تا 3 ماهگی از شیر مادر استفاده می كنند و پس از آن علفخوار شده و تقریباً زندگی مستقی را شروع می كنند. لیكن تا یك سالگی بهمراه مادر دیده می شوند و همراه گله هستند.

سایر پستانداران مهم:

در استان اردبیل قوچ و میش وكل وبز و همچنین خرس را میتوان از پستانداران حائز اهمیت قلمداد كرد. گواینكه هیچ یك از گونه های ذكر شده مشكلی از نظر بقا ندارند ودارای جمعیت های مناسبی هستند لیكن آمار دقیقی از جمعیت آنها دردست نیست. خصوصاً از خرس كه اغلب در مناطق سخت به سر می برد و امكان دسترسی و شمارش آنها وجود ندارد.

قوچ و میش از نوع Oris aman gemelini  میباشد و نام فارسی آن قوچ و میش ارمنی است كه در مناطق تپه ماهوری و كوهستانی نه چندان صعب العبور زندگی میكنند. دامنه های سبلان و سایر ارتفاعات منشعب از آن زیستگاه اصلی این حیوان به شمار می رود ولی برای روشن نمودن وضعیت این گونه ها نیز بررسی طولانی مدت لازم است.

كل وبز( Caprea aegargus ) در ارتفاعات بلندتر از قوچ و میش بسر میبرد و صخره زی است بنابراین كوهستانهای سبلان و سایر رشته ای انشعابی آن محل زیست این حیوان بشمار می رود؛ شرایط آن سخت تر از قوچ و میش است و نیاز به بررسی بیشتری دارد.

خرس از حیوانات همه چیز خوار میباشد و در استان اردبیل بندرت مشاهده میشود لیكن غارهای ارتفاعات سبلان زیستگاه اصلی آن است و وضعیت جمعیت و پراكنش آن نیاز به بررسی دارد.

بحث و نتیجه گیری:

استان اردبیل با دارا بودن شرایط زیستی مناسب در سراسر استان نظیر كوهستانهای سبلان، دشتهای وسیع و رودخانه های دائمی دارای فون جانوری غنی است كه در سراسر استان پراكندگی دارد.

دشت مغان تنها منطقه ای است كه آهو درآن مناطق زیست داشته و در حال حاضر از بین رفته است و احیاء نسل آن از ضروریات است تا دشت مغان بدون حیوان وحشی دشت زی نباشد. و بالاخره در بین زیستگاههای مهم استان اردبیل دشت مغان از تنوع جانوری و گونه های نادر بیشتری نسبت به سایر زیستگاهها برخوردار است و شرایط زیستی مناسبی نیز در دارد در ارتفاعات اطراف آن قوچ و میش، گرگ، شغال، روباه و خرس و سایر پستانداران زندگی می كنند و در دشتهای آن جوندگانی كه از هر نظر حائز اهمیت هستند وجود دارند و مطالعه آنها ضروری است. دشت مغان جولانگاه بسیاری از موجودات می باشد.

گونه‌های حیات وحش در استان اردبیل با دست درازی بی‌امان انسان به عرصه‌ها و زیستگاه‌های طبیعی به‌تدریج در حال عقب نشینی به کوهستان‌های سخت گذر و داخل جنگل‌های خلوت هستند. این گونه‌ها تا سال‌های نه‌چندان دور در زیستگاه‌های متنوع که از سراشیبی های منتهی به رودخانه ارس در جلگه گرم مغان شروع و با گذر از دشت اردبیل به دره‌ها، دامنه‌ها و قله‌های برف گرفته سبلان می‌رسید، زندگی می‌کردند.
چهره این زیستگاه‌ها اکنون با خالی شدن حیات وحش و پوشش گیاهی آن‌ها دستخوش تغییر شده است. به گزارش خبرنگار ایرنا تا چند دهه قبل در رودخانه بالخلو که از مرکز شهر اردبیل می‌گذرد، انواع ماهی وجود داشت و این رودخانه به همین علت به بالخلو (ماهی‌دار) در میان ساکنان ترک زبان موسوم است، اما به‌علت تعرضات انسانی و آلودگی‌های ناشی از زندگی ماشینی اکنون اثری از ماهی در آن مشاهده نمی‌شود.
حیات وحش دامنه‌های سرسبز ارتفاعات اطراف دریاچه نئور در جنوب شرقی اردبیل هم در گذشته از تنوع و تراکم زیادی برخوردار بوده که به‌دلایل مشابه اکثر آنان از بین رفته است.
دخالت انسان ، تصرف زیستگاه‌های این حیوانات ، توسعه گردشگری طبیعت و ورود بیش از حد دام به مراتع گونه‌های حیات وحش را در تنگنا قرار داده و آنان را به بلندی‌های اطراف مناطقی که پای انسان کمتر به آنجا باز می‌شود، کشانده است. به گفته‌ی کارشناسان ، رودخانه‌های سرچشمه گرفته از دامنه کوه سبلان محل زیست بهترین نوع ماهی قزل آلا موسوم به خال قرمز در ایران است که باوجود ممنوع بودن ، عده‌ای سودجو در بالا دست رودخانه اقدام به صید غیراصولی و حجیم آن می‌کنند که نسل این ماهی را در خطر انقراض قرار داده است.
بخشی از منطقه جنگلی آقداغ در خلخال، کوه ‪ ۴۸۱۱‬متری سبلان در اردبیل ، دریاچه نئور و غار یخکان در خلخال با ‪ ۱۵‬هزار و ‪ ۹۰۰‬هکتار به عنوان منطقه حفاظت شده و اثر طبیعی ملی اعلام شده‌اند.همچنین عرض هفت کیلومتری نوار مرزی رودخانه ارس ، منطقه آق داغ خلخال، منطقه گندیمن مشگین شهر و تالاب شورابیل با ‪ ۳۲۲‬هزار و ‪ ۷۰۵‬هکتار به عنوان مناطق شکار ممنوع از سوی حفاظت محیط زیست تعیین شده‌اند.
منطقه آقداغ در خلخال گونه‌های مهم حیوانی نظیر پلنگ ، کل و بز ، گربه وحشی، سیاه گوش و انواع کبک و همچنین گونه‌های گیاهی کمیاب جهانی از جمله درخت ارس، بنه و پسته وحشی را که در حال انقراض جهانی هستند در خود جای داده است. سالانه سه میلیون پرنده با اولین نشانه‌های پاییز از شمال سرد به سوی جنوب گرم مهاجرت کرده و از استان اردبیل در غرب و گلستان در شرق دریای خزر وارد ایران می‌شوند.
حدود سه چهارم این پرندگان در مسیر مهاجرت خود وارد استان اردبیل شده و در زیستگاه‌های آن به‌صورت موقت مانده و یا تمام فصل سرد را سپری می‌کنند.
پلیکان‌های خاکستری ، اردک چشم طلایی ، اردک تاجدار ، غاز خاکستری ، غاز، زنگوله‌بار ، عروس ، باقرقره ، باکلان کوچک و لک لک سیاه از پرندگان مهاجر و از پرندگان بومی دراج ، قرقاول ، مرغابی ، خوتکا ، چنگر ، قو ، حواسیل ، آنگوت و کاکایی در استان اردبیل مشاهده می‌شوند.
خوک وحشی که زاد و ولد سریعی دارد و بطور عمده در مناطق جنگلی جنوب استان اردبیل زندگی می‌کند به‌دلیل ایجاد شخم طبیعی و کمک به تجزیه گیاهی و تامین غذای پرندگان و جوندگان برای زیستگاه خود بسیار مفید است.
تجاوز انسان به جنگل‌ها و نابودی این زیستگاه‌های طبیعی اغلب باعث روی آوری این حیوان به کشتزارها و باغات و وارد ساختن خسارت به محصولات می‌شود.
آتش سوزی در جنگل‌ها و مراتع هم از عوامل مهمی است که به‌واسطه ندانم‌کاری انسان و یا شرایط خاص طبیعی ، زیستگاه‌های حیات وحش و گونه‌های گیاهی را از بین می‌برد.
کوچ عشایر هم که در قدیم توسط احشام انجام می‌شد اکنون با وسایل نقلیه موتوری انجام می‌گیرد و چرای خارج از اندازه دام در مراتع عامل مهم دیگری در نابودی زیستگاه‌هاست. طی چند سال اخیر در جنگل‌های استان اردبیل آتش‌سوزی‌هایی بروز می‌کند که کارشناسان، شرایط مساعد از جمله گرما و خشکی هوا را به عنوان یکی از علل این رویداد ناگوار در استان مطرح می‌کنند.
حدود ‪ ۴۰‬هزار هکتار جنگل در استان اردبیل وجود دارد که درختانی چون فندق، راش، بلوط ، ممرز ، ازگیل و گوجه‌وحشی گونه‌های غالب محسوب می‌شوند.
گزارش خبرنگار ایرنا حاکیست که برخی شکارچیان سودجو به طور غیرقانونی وارد شکارگاه‌های استان شده و اقدام به شکار غیرمجاز حیواناتی از جمله کبک ، خرگوش ، سحره کوهی ، عقاب و باز می‌کنند.
گیاهان استان اردبیل هم ‪ ۶۶۷‬گونه اعلام شده است اما با توجه به مطالعاتی که انجام گرفته تعداد گیاهان استان اردبیل نباید کمتر از پنج هزار گونه باشد و باید ارزش آن‌ها شناسایی شوند و اگر در معرض خطر باشند احیا شوند.
زهرا پیشگاهی فرد ، دبیر کمیته گردشگری علمی ایران می‌گوید : از مشکلات بخش گردشگری در ایران کم توجهی گردشگران به موضوع حفاظت از طبیعت است که پیامد آن تخریب محیط زیست و مکان‌های دارای جاذبه می‌باشد که باید در این زمینه فرهنگ‌سازی و راه‌کارهایی برای رفع این مشکل اندیشیده شود.
مسوول نظارت و بازرسی اداره کل حفاظت محیط زیست اردبیل هم می‌گوید: چرای بی رویه دام بیش از ظرفیت ، تبدیل زمین‌های مرتعی به زمین کشاورزی به‌ویژه در مناطق کوهستانی با شیب بیش از ‪ ۱۰‬درصد ، وجود تعداد زیاد شکارچیان ، تخریب جنگل به منظور تامین سوخت هیزمی و نظایر آن و صید آبزیان با ژنراتور و سموم شیمیایی از عوامل عمده تهدیدکننده زیستگاه‌های جانوری در استان اردبیل هستند.
رضا آقایاری، در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود : تعداد ‪ ۲۰۴‬گونه جانوری شامل پستانداران ، پرندگان ، خزندگان ، دوزیستان و ماهیان در استان اردبیل وجود دارد. او گفت: ‪ ۱۲۵‬گونه پرنده در استان اردبیل شناسایی شده‌اند که ‪ ۸۵‬گونه آن مهاجر هستند.
وی افزود: شمار تعدادی از گونه‌های جانوری در استان به دلیل تخریب زیستگاه‌ها و شکار بی‌رویه و عوامل انسانی کاهش یافته است و در صورت ادامه این روند منجر به انقراض آنان خواهد شد.
او گفت: قوچ ، میش ، کل ، بز ، کبک دری ، قزل آلای خال قرمز ، پلنگ و سیاه گوش ازجمله این گونه‌های درحال انقراض هستند.

  -------------- ----------- -----------
صفحات
نویسندگان
برچسب ها
نظر سنجی
آیابرای نویسندگی و طراحی وتشکیل انجمن می توانید دست دوستی داده و با ماهمکاری کنید؟



دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
 ------------------------------------------

برای نمایش تصاویر گالری كلیك كنید


دریافت كد گالری عكس در وب

-------------------- -------------- --- تماس با ما ------------------------ ---------------------------
 ------------------------
weblogbartar.ir
weblogbartar.ir
------------------ -------------------------




------------------------------
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
------------------------------------
-------------------------------- ------------------------------- -----------------------------

بهداشت محیط زیست

-----------------------------

بهداشت محیط زیست

------------------------------ --------------------------------
--------------------------
--------------------------------- تماس با ما ------------------------