تبلیغات
بهداشت محیط زیست - سیمای محیط زیست طبیعی استان اردبیل
زمین پاک و سالم=زندگی سالم
   مقدمه :

       استان سر سبز و پر برکت اردبیل با مساحت 18050 کیلومتر مربع و با شکل کشیده و طویل خود در جهت شمال –جنوب قریب به دو درجه عرض جغرافیایی را در بر می گیرد. (از محدوده عرض جغرافیایی 45و37 تا 42و39 )که این گستردگی در محور عرض جغرافیایی همراه با عامل اختلاف ارتفاع بین دشتها وکوهستان های آن و فاصله نزدیک با دریای خزر امکانات محیطی وسیعی به این استان بخشیده که سرمایه های اصلی طبیعی استان را تشکیل می دهد.

اصلی ترین شاخص جغرافیایی و طبیعی استان، توده آتشفشانی سبلان می باشد که کوهستانی ستبر و پرصلابت که خاستگاه بخش مهمی از زندگی طبیعی استان است. این کوهستان با ارتفاع  4811 متر با دریافت و ذخیره برف، رودهای بزرگ وکوچک فراوانی را در سطح استان در فصول گرم و خشک تغذیه نموده و موجب آبادانی و فعالیت کشاورزی کل استان می باشد.

اراضی شمال استان در امتداد رود ارس و هم مرز با جمهوری آذربایجان زمینهای پست و جلگه ای می باشند که کمتر از  200 متر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارند. اراضی جنوبی نیز در مرز استان زنجان و دره رودخانه قزل اوزن در منحنی ارتفاع بین 800تا 1400 متر از سطح دریای آزاد قرار دارد.

دشتهای نیمه مرتفع شمال استان تحت عنوان دشت مغان، دشتهای مرتفع اطراف شهرهای اردبیل، مشگین شهر، گرمی و خلخال، ارتفاعات کوهستانی مشرف بر دشتهای مرتفع و بالاخره نواحی کوهستانی با بیش از 2000متر ارتفاع (عمدتا کوههای سبلان وتالش ) سیمای طبیعی استان را تشکیل می دهد که بر حسب آن چهار نوع متفاوت اقلیمی (از نظر دما و بارش ) و به تبع آن اثرات و پیامدهای اکولوژیکی و اقتصادی متفاوت استان ایجاد می گردد (شهرستان خلخال در جنوب استان به عنوان یکی از سردترین نقاط کشور مشهود می باشد).

شهرستان اردبیل به عنوان یکی از 6 شهرستان تابعه استان اردبیل، مرکز آن استان بوده و از نظر موقعیت جغرافیایی (در مرکز استان ) و اوضاع طبیعی و اقتصادی وضعیت خاصی دارد.

از نظر گردشگری و طبیعت گردی شهر سرعین که با منابع آبهای معدنی متعدد و متنوع خود همه ساله هزاران مسافر را پذیرا می باشد در این شهرستان واقع شده است. رودخانه های بالقلو، قره چای و قره سو در این شهرستان جریان دارد و گستره وسیعی از اراضی این شهرستان را کشت آبی، دیمزارها، باغات و مراتع انبوه تشکیل می دهد.

دراین استان64 عرصه آبی سطحی ساکن شناسایی شده و از نظر وضعیت اکولوژیک بررسی شده اند. دربین این عرصه های آبی که اکثرا در مواقعی از سال دچار خشکی می شوند، حدود 8 محیط آبی دارای منشا طبیعی می باشند، تعدادی از آنها از نظر فعالیت های شیلا تی دارای قابلیت بوده، از جمله در دریاچه های شورابیل و نئور پرورش ماهی صورت می گیرد. این دو دریاچه از نظر گردشگری و بویژه گردشگری محیط زیست دارای اهمیت خاصی می باشند.

تالاب طبیعی آب شور شورابیل وآب  لب شور ملا احمد به مخزن آب شیرین تبدیل شده است. بوم سازگان تعدادی از تالابها نیز به خصوص دریاچه نئور از ارزش آموزشی و پژوهشی ویژه ای برخودار است از جمله مطالعه اکوسیستم دریاچه مذکور به عنوان مامن پرندگان مهاجر و استراحتگاه پروازهای طولانی آنها اهمیت بین المللی دارد.

با این توصیف جهت آشنایی علاقه مندان به طبیعت و طبیعت گردان پر ذوق و احساسی که در مواجهه با چشم اندازهای زیبای طبیعت به عنوان یکی از مواهب بزرگ خداوند قدرشناس و مسئولیت پذیر می باشند، اداره کل حفاظت محیط زیست استان بر آن شد که کتابچه راهنمایی را تدوین نماید، باشد که مورد استفاده علاقمندان قرارگیرد.

 تعریف مناطق چهار گانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست:

بر اساس قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، عرصه های طبیعی با عنوان پارک های ملی، آثار طبیعی ملی، پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده، تحت محافظت سازمان حفاظت از محیط زیست کشور قرار دارد.

الف- پارک ملی: پارک ملی به محدوده ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل، مرتع، بیشه های طبیعی، اراضی جنگلی و دشت و کوهستان اطلاق می شود که نمایانگر نمونه های برجسته ای از مظاهر طبیعی ایران است.

ب- آثار طبیعی ملی: آثار طبیعی عبارتند از پدیده های نمونه و نادر گیاهی و حیوانی، اشکال یا مناظر کم نظیر و کیفیات ویژه طبیعی زمین یا درختان کهنسال و تاریخی که به منظور داشتن محدوده متناسبی تحت حفاظت قرار می گیرند.

ج- پناهگاه حیات وحش: پناهگاه های حیات وحش به محدوده ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل، مرتع، بیشه های طبیعی، اراضی جنگلی، دشت، محیط های آبی و کوهستان اطلاق می شود که دارای زیستگاه طبیعی نمونه و شرایط اقلیمی خاص برای جانوران وحشی بوده و به منظور حفظ یا احیای این زیستگاه ها تحت حفاظت قرار می گیرند.

د- منطقه حفاظت شده: منطقه حفاظت شده به محدوده ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل، مرتع، دشت، محیط های آبی و کوهستان اطلاق می شود که از لحاظ ضرورت حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی و یا حفظ و احیای رستنی ها و وضع طبیعی آن دارای اهمیت خاصی بوده و تحت حفاظت قرار می گیرد.

سایر مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست شامل مناطق شکار ممنوع، رودخانه ها، تالاب ها و زیستگاه های دریایی می باشد.

 منطقه حفاظت شده و شكار ممنوع آق داغ

     این منطقه در جنوب شرقی شهرستان خلخال ( جنوب استان) واقع شده است و از طریق جاده ارتباطی، حدود 34 كیلومتر از شهر خلخال و 5 كیلومتر از جاده خلخال – هشتجین فاصله دارد. این منطقه در مختصات جغرافیایی ´35º 37 تا ´04º 37 عرض شمالی و ´5º 48  تا ´20 º48 طول شرقی واقع بـوده و حدود۹4 هزار هكتار از كوهستان آق داغ را در بر می گیرد. ارتفاع منطقه از 600 متر در ساحل رودخانه قزل اوزن تا 3322 متر در قله كوهستان آق داغ متغیر است، از این رو این منطقه از سه نوع آب و هوای گرم، معتدل و سرد برخوردار می باشد.

قسمت جنوبی منطقه به علت گودی و محصور بودن در میان كوهها (بارش اوروگرافیك در قسمت گیلان و ایجاد باد فون در قسمت اردبیل) دارای هوای بسیار گرم بوده و رستنی های گیاهی آن از نوع گرمسیری می باشد. با افزایش ارتفاع به سمت شمال، هوا ییلاقی و سرد می شود و در قله آق داغ به عنوان بلندترین نقطه منطقه، هوا حالت سردسیری بخود می گیرد و منطقه دارای زمستان های بسیار سرد و برف دائمی می باشد.

این محدوده در سال 1378 با عنوان منطقه شكار ممنوع آق داغ به تصویب رسید که در سال 1379 محدوده ای به مساحت 4322 هكتار در جنوب منطقه شكار ممنوع مذكور به عنوان منطقه حفاظت شده جنگلی تحت مدیریت اداره كل حفاظت محیط زیست اردبیل قرار گرفت. اكوسیستم كوهستانی آق داغ از سه نوع اقلیم هیركانی، ایرانی و تورانی و مدیترانه ای تشكیل شده است. وسعت این منطقه در حدود 64000 هكتار می باشد. بخشی از منطقه آق داغ به وسعت 6500 هكتار و دربند قزل اوزن به وسعت 9000 هكتار به دلیل وضعیت طبیعی زیستی و دارا بودن غارهای طبیعی و پناهگاه های حیات وحش، زیستگاه و مامن مناسبی برای انواع گونه های جانوری است که بصورت منطقه حفاظت شده و امن اعلام گردیده است.

 گونه ارس گونه غالب گیاهی منطقه آق داغ

پوشش گیاهی منطقه :

به طور كلی عوامل آب و هوایی ، توپوگرافی و خاك در تشكیل گونه های گیاهی متراكم و متنوع نقش اساسی دارند. در گستره این منطقه سه تیپ مراتع ییلاقی، مراتع قشلاقی و جنگلی را می توان یافت. در منطقه آق داغ گونه های گیاهی به شرح ذیل دیده می شوند:

- گونه های درختی و درختچه ای: ازگیل، گلابی، ککم، مو، خیار، سنجد،  شیلان، زرشك، سیاه كوتی، سیاه ولیك، سیاه تلو، بلوط، داغداغان، ارس، زبان گنجشك.

- گونه های مرتعی : چجم، شبدر، خشخاش، علف پشمكی، یملك، سیركوهی، شیرسگ، گاو زبان، زرد پیاز ، انواع یونجه، فستوك گوسفندی، آویشن، انواع گون، درمنه، كلاه میرحسن، چوبك، گزنه، چاودار، سبزواش، جو،  علف گندمی، پنجك، دانه قناری، پونه، تره تیزك، كاكوتی، خاكشیر، اسپرس، تشكر، میخك، بومادران، بابونه ، جارو، بولاق اوتی، شاطرا، اسپند، دم روباهی و یولاف.

 -حیات وحش منطقه :

بدلیل فاصله زیاد از کانون شهری و کوهستانی بودن منطقه، تراکم آبادی در آن کم بوده و این خود باعث کاهش فعالیت انسانی و ایجاد امنیت برای وحوش گردیده است. این منطقه به دلیل دارا بودن اكوسیستم كوهستانی وسیع و عوارض طبیعی فراوان و آب و هوای متنوع، تنوع زیستی قابل ملاحظه ای دارد. گونه های مهم حیات وحش این منطقه عبارتند از: پلنگ   Panthera pardus، كل و بز (پازن)  Capra hircus،  انواع سمور (جنگلی ، سنگی ، آبی) Mystelidae ، تشی یا جوجه تیغی Hystrix indic ، رودك  Meles meles ، سیاه گوش Lynx lynx، گرگ  Canis lupus ، روباه معمولی Vulpes vulpes ، راسو  Mustela nivalis ، گراز Sus scrofa ، شغال Canis aureus ، گربه جنگلی Felis chaus و خرگوش  Lepus capensis و از مهمترین گونه های پرندگان بومی منطقه نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود: عقاب طلایی Aquila chrysaetos، عقاب جنگلی، طرلان Accipiter gentillis ، پیغو Accipiter bervipes ، قرقی  Accipiter nisus، كركس، دال سیاه، بحری Pelegrinoides falco ، لیل  Falco subbuteo ، دلیجه Falco tinnunculus ، دلیجه كوچك Falco naumanni ، جغد جنگلی  Strix aluco، جغد كوچك  Athene noctua، سبزقبا  Coracias garrulus، زنبورخوار Merops opioster ، انواع داركوب ها Piciformes ، هدهد Upupa epops ، چلچله  Hirundo rustica، انواع چكاوك Alaudidae ، پرستو  Apus apus، بلدرچین Coturnix Coturnix  ، كبك معمولی Allectoris chukar ، كبك چیلPerdix perdix ، كبك دری  Tetraogallus caspicus، سنقر گندم زار Circus pygargus و انواع زاغ.

همچنین از خزندگان شاخص منطقه می توان به مارها ( مار پلنگی و مار زنگی Cluber ravergieri ، مار آتشی Hierophis schmidti ، افعی البرزی Vipera ursini ، گرزه مار Macrovipera lebetina ، یله مارMalpolon monsepessulanus ) ، سوسمارها و مارمولك ها و لاك پشت ها و بویژه لاك پشت مهمیزدار  Testudo graeca اشاره نمود.

 

 منطقه حفاظت شده نئور

      این منطقه جزئی از منطقه حفاظت شده لیسار با مساحت 4283 هکتار می باشد كه قسمت عمده آن در استان گیلان واقع گردیده و از سال 1348 تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است. بزرگترین دریاچه آب شیرین دائمی استان تحت عنوان دریاچه نئور با مساحت 420 هكتار در این منطقه واقع است. این دریاچه با زیبایی خاص و تنوع زیستی زیاد، در  ارتفاع 2500 متری كوههای تالش ، در 48 كیلومتری جنوب شرقی شهرستان اردبیل واقع شده است. منطقه دارای آب و  هوای سرد بوده و در فصل تابستان آب و هوای منطقه بسیار مساعد می باشد و به لحاظ پرورش ماهی قزل آلا در آن، جمع كثیری از مهمانان داخل استان و سایر نقاط كشور برای استفاده از آب و هوا و طبیعت زیبا و بکر و صید ورزشی ماهی قزل آلا به این منطقه مسافرت می کنند .

موقعیت جغرافیایی دریاچه نئور از ´ 56 º 37  تا  ´02  º38  عرض شمالی و از ´ 32  º48 تا ´ 36  º48 طول شرقی و در ارتفاعات البرز غربی واقع گردیده است.

خصوصیات اكولوژیك دریاچه نئور :

به علت دارا بودن ویژگیهای خاص و منحصر به فرد طبیعی، این دریاچه یكی از مراكز مهم تحقیقات سازمان حفاظت محیط زیست در امور آبزیان به شمار می آید. آب شیرین دریاچه از چشمه های متعدد و پر آب اطراف و از نزولات جوی و ذوب یخ و برف كوههای اطراف تامین می گردد. با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، دریاچه نئور دارای زمستان های نسبتا طولانی می باشد به طوری كه سطح دریاچه 5 الی 6 ماه از سال یخبندان بوده و گاهی ضخامت یخ به حدود 80 سانتی متر می رسد. حداكثر دمای منطقه 25 درجه سانتیگراد بوده و در زمستان دارای دمای متوسط 20-  درجه می باشد. عمق متوسط دریاچه 3 متر و حداكثر 6  متر است. آب دریاچه از طریق رودخانه هیر، با رودخانه قره سو ارتباط دارد.

از موجودات دریاچه می توان از زالو ، نرمتنان ( صدفهای دوكفه ای )، و از سخت پوستان نام برد. بیشترین جمعیت ماكروسكوپیك موجود در دریاچه را نوعی سخت پوست بنام گاماروس با نام علمی Gamarus fasiaticus تشكیل می دهد. ذخایر فراوان گاماروس فضای مناسبی را برای پرورش ماهی قزل آلا فراهم نموده است که در کنترل جمعیت حشرات موذی منطقه نقش مفیدی دارند.

این دریاچه بدلیل قرار گرفتن در مسیر عبور و دارا بودن مواد غذایی فراوان و محیط امن، استراحتگاه مناسبی را برای پرندگان مهاجر ایجاد كرده و سالانه پذیرای تعداد زیادی از این پرندگان می باشد. تنها پستاندار آبزی دریاچه ، سمور آبی (شنگ) است. در ارتفاعات و كوههای اطراف دریاچه نیز تنوع نسبتا زیادی از حیات وحش وجود دارد.

وجود شرایط اقلیمی مناسب و فراوانی منابع آب زیرزمینی، فون و فلور غنی را به حوضه دریاچه بخشیده است. در این حوضه 70 گونه گیاهی شناسایی شده است كه استفاده دارویی، خوراكی و صنعتی دارند و 90 گونه جانوری بومی و مهاجر دارد که 7 گونه از آبزیان، 2 گونه دوزیست، 10 گونه خزنده، 23 گونه پستاندار و 48 گونه پرنده، فون آن ناحیه را تشكیل می دهد. در حوزه آبریز دریاچه نئور مجموعه ای از گیاهان استپی و كشتزارهای گندم، جو، عدس نخود و ... وجود دارد. گونه غالب در داخل دریاچه را بارهنگ آبی تشكیل می دهد.

حیات وحش حوزه آبریز دریاچه نئور:

از نظر مورفولوژی منطقه دارای دو سیمای خشكی (كوهستانی) و آبی می باشد لذا منابع حیاتی منطقه نیز بر حسب سیمای فیزیكی موجود در دو بخش موجودات زنده خشكی زی و آبزی بررسی می شوند و مرز طبیعی كرانه دریاچه محدوده زیست آنها را جدا می كند.

آبزیان ماکروسکوپیک دریاچه : پلانكتون های رده Copepodea  دو گونه صدف رده Gastropoda و صدف دو كفه ای(Clams)، گونه هایی از شیرونومید (Chironomid) یا لاروهای آبزی پشه ها، زالو، لارو دو گونه سنجاقك، یک گونه سخت پوست آب شیرین بنام Gammarus fasciatus و ماهی قزل آلای رنگین كمان Oncorhynchus mykiss.

دوزیستان منطقه: قورباغه مردابی راه راهcamerani   Rana قورباغه مردابی Rana ridibunda

خزندگان منطقه : سوسمار از خانوادهای sp.  Agamidaeو Lacertidae sp. ، گرزه مار Macrovipera lebetina ، مار آتشی Hierophis schmidti ، مار چلیپر Natrix tesselata ،  مار زنگی Cluber ravergieri ، مار آبی Natrix natrix ، لاك پشت مهمیزدار Testudo graeca.

پستانداران منطقه: خرس قهوه ای Ursus arctos، گرگ Canis lupus، روباه Vulpes vulpes ، شنگ Lutra lutra ، خرگوش Lepus capensis ، سمور سنگی  Martes foina، سیاه گوش  Lynx lynx، راسو  Mustela nivalis ، حفار اروپایی Talpa caeca، خارپشت اروپائی  Erineceus concolol، جرد ایرانی  Meriones persicus، ول معمولی Microtus arvalis، موش صحرائی  Apodemus sylvaticus، حشره خوار دندان سفید  Crocidura russula، خفاش سبیل دار Myotis mystacinus ، خفاش بال بلندMiniopterus schreibersii  و خفاش نعل اسبی كوچك Rhinolo phus hipposideros .

.اثر طبیعی ملی سبلان :

این منطقه طی آگهی رسمی  شماره19496-12 مورخه 15/05/1381از تاریخ15/05/1381 بعنوان اثر طبیعی ملی سبلان به تصویب شورایعالی حفاظت محیط زیست کشور رسیده است.

موقعیت :

اثر طبیعی ملی سبلان از محدوده ارتفاع 3600 متر کوه مشهور سبلان بطرف قله آن قرار دارد كه شهر اردبیل در شرق، سرعین در جنوب شرق ، مشگین شهر درشمال غرب و نیر در جنوب آن قرار دارد . نزدیكترین شهر به این منطقه شهر توریستی سرعین و مشكین شهر با فاصله 15 كیلومتر می باشد و در مختصات بین 216000 تا 232000 متنر شرقی و4231000 تا4246000 متر شمالی بر اساس سیستم UTM قرار دارد.

 نمائی از دریاچه دهانه قله سبلان

. ارتفاع بیشینه قله 4811 متر از سطح دریاهای آزاد بوده و بلندترین نقطه آذربایجان و دومین قله مرتفع کشور می باشد. آتشفشان سبلان از نوع آتشفشان های نقطه ای و مخروط مختلف است با ارتفاع بیش از 4800  متر از سطح دریا که گدازه های آن حدود 1200 کیلومتر مربع را در بر می گیرد. از جاذبه های توریستی منطقه دو گروه عمده جاذبه های طبیعی و جاذبه های تاریخی می باشند. ارتفاعات متعدد و در جوار آن آبهای معدنی موجود، وجود دریاچه های بزرگ و کوچک، دشت ها و جلگه های وسیع پیرامونی و شرایط آب و هوایی مساعد و مناسب، از استعدادها و قابلیت های طبیعی جهت گردشگری و گذران اوقات فراقت و استراحت می باشد. وسعت منطقه 6643 هكتار بوده و از پدیده های طبیعی آن می توان به موارد زیر اشاره نمود:

سنگ مقدس محراب یا محرابه، سنگ عقاب یا قارتال، دریاچه دهانه آتشفشان، یخچال ها و برف چال هایی با قدمت معادل عمر كوهستان، ارتفاعات و قلل با ویژگی های خاص اراضی و محیطی شامل هرم داغ یا سبلان كوچك با ارتفاع 4587 متر، كسری یا آقام داغ با ارتفاع 4577 متر و جنوار داغی (قبله داغی) با ارتفاع 3950 متر.

از دره های معروف سبلان هم می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

صندوق لو دره سی، دره لنج آباد (گنزری دره سی) ، دره اسب مرز (اسنز دره سی)، شیروان دره، دره الوارس یا قزل گول لر، دره موئیل، دره دوجاق، دره ساچلو، دره كركری (مجنده) ، دره كلیان، دمیرچی دره سی، رازلیق دره سی، دلیجه دره سی، دره اسماعیل كندی، دره اسبقران (اسبقران دره سی) .

منطقه سبلان دارای چشم اندازهای بسیار با ارزش از نظر توریستی و تفرجگاهی بوده كه  آبشار های گورگور ، سردابه و آبشار شاه بولاغی نمونه های بارز در این خصوص می باشند و بدلیل تنوع در ریخت شناسی زمین ، توپوگرافی و اقلیمی می توان آنرا بعنوان آزمایشگاه محیط طبیعی  دانست كه دارای پتانسیل های بسیار بالا در اكثر زمینه ها می باشد و یکی از پتانسیل های ارزشمند زیستی و طبیعی منطقه سبلان كه به نوبه خود منحصر بفرد است شیروان دره می باشد. این دره معروفترین و مشهورترین دره سبلان است كه از آبگرم شابیل واقع در شمال سبلان سلطان شروع می شود تا جنوبی ترین نقطه آن یعنی دریاچه آت گلی امتداد دارد. تالاب های آت گولی و قره گل و طاووس گل از دیگر چشم اندازهای با ارزش سبلان است که اکوسیستم خاصی در کوهستان ایجاد نموده و زیستگاه مناسبی برای حیات وحش بوده و پذیرای ده ها نوع از پرندگان مهاجر بخصوص انواع اردک ها می باشد.

فصل بهار آغاز فصل رویش گیاهان مرتعی بوده که با ذوب شدن تدریجی برفهای زمستانی شروع می شود و در این مرحله، مراتع را ژئوفیت های گلدار می پوشاند. گونه های تشکیل دهنده سینوزی اردیبهشت ماه مراتع سبلان هفت گونه اصلی دارد که پنج گونه از آنها به تیره لاله، یک گونه به تیره آلاله و یک گونه دیگر به تیره زنبق تعلق دارد.

تنوع گونه ای گیاهان منطقه سبلان:

تیره سیر  (alliacea)، تیره تاج خروس (amaranthacea) ، تیره زرشک (berberidaceae) ، تیره گاو زبان (boraginaceae) ، تیره اقطی (caprifoliaceae)  ،تیره میخک (caryophllaceae) ، تیره اسفناجیان (henopodiaceae) ، تیره سیستاسه (cistaceae) ، تیره مرکبان  (compositae)، تیره شب بو (   ...  ) ، تیره جگن ها (cyperaceae) ، تیره ریش بز (epedraceae) ، تیره فرفیون(euphorbiaceae)  ، تیره شاه تره(fumariaceae)  ، تیره شمعدانی (graniaceae) ، تیره گندیمان gramineae)  یا  (poaceae تیره هزار چشم(hypericaceae)  ، تیره زنبق (iridaceae) ، تیره نعناع  (labiatae) ، تیره لا له (liliaceae) ، تیره پنیرک (malvaceae) ، تیره گل مغربی(onagraceae)  ، تیره کوکنیاریان (papavaraceae) ، تیره پروانه واران (papilionaceae)  ، تیره بارهنگ(plantaginaceaee)  ، تیره پلومباژنیاسه (piumbaginaceae) ، تیره ترشک (potamagetonaceae) ، تیره گوشاب (potamagetonaceae) ، تیره الاله (ranuncuiaeeae)  ، اسپرک ها (resedaceae) ، تیره گل سرخ(rosaceae)  ، تیره روناس (rubiaceae) ، تیره گل میمون (scorphulariaceae) ، تیره بادنجانیان(solanaceae)  ، تیره چتریان (umbelliferae) ، تیره گزنه (urticaceae) ، تیره سنبل الطیب (valerianaceae) ، تیره قیچ ها (zygophyllaceae) .

بطور کلی در منطقه سبلان 39 تیره و 256 گونه شناسایی شده و جگن ها از تنوع زیادی برخودارند بطوریکه تعدادی از گونه های آن هنوز شناسایی نشده است. از این تعداد 24 تیره در ارتفاع کمتر از 3000 متری و 9 تیره بین 3000-3500 متری و 6 تیره تا ارتفاع 3900 متری داخل محدوده آثار طبیعی ملی سبلان گسترش داردند. این 6 تیره عبارتند از تیره گل استکانی، مرکبان، شب بو، پروانه واران، ترشک وگل سرخ ..

 گونه های مهم حیات وحش منطقه سبلان:

خرس قهوه ای Ursus arctos ، كل و بز ( پازن )  Capra hircus، خار پشت اروپایی Erineceus concolol ، سمور سنگی Martes foina ، تشی Hystrix indic ، رودك Meles meles، سیاه گوش Lynx lynx، گرگ Canis lupus ، روباه معمولی Vulpes vulpes ، راسو Mustela nivalis ، گراز Sus scrofa ، شغالCanis aureus ، خرگوش Lepus capensis و از مهمترین گونه های پرندگان بومی منطقه نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود:  عقاب طلایی Aqulla chrysaetos ، سارگپه معمولی Buteo buteo    ، طرلان Accipiter gentillis ، پیغوAccipiter bervipes  ، قرقی Accipiter nisus ، بحری Pelegrinoides falco ، لیل Falco subbuteo ، دلیجه Falco tinnunculus ، دلیجه كوچك Falco naumanni ، دم جنبانک، انواع سهره  Fringillidae ، جغد كوچك Athene noctua ، سبزقبا، زنبورخوار  Merops opioster ،  هدهد Upupa epops،  انواع چكاوکAlaudidae ، پرستو  Apus apus ، بلدرچین Coturnix Coturnix  ، كبكAlectoris chukar ، كبك چیل Perdix perdix ، كبك دریTetraogallus caspicus ،کبوتر چاهیCulomba livia  ، پرستو Apus apus  ، چلچله دمگاه سفید Delichon urbica ،  انواع کلاغ Corvidae

.خزندگان منطقه :

سوسمار از خانواده sp. Agamidae  ، گرزه مار ( افعی) Macrovipera lebetina ، مار آتشی Hierophis schmidti  ، مار چلیپر  Natrix tesselata ، لاك پشت مهمیزدار  Testudo graeca ، مار زنگی  Cluber ravergieri .

اثر طبیعی ملی غار یخگان

این منطقه طی آگهی رسمی  شماره19496-12 مورخه 15/05/1381از تاریخ15/05/1381 بعنوان اثر طبیعی ملی یخگان به تصویب شورایعالی حفاظت محیط زیست کشور رسیده است.

اثر طبیعی ملی غار یخگان به وسعت 1100 هكتار در منتهی الیه جنوب شرقی شهرستان خلخال در ضلع غربی اشتر ماسوله داغ و در ارتفاع 2345 متری دامنه جنوبی قله 3120 متری شاه معلم واقع گردیده است.

این غار در مختصات ´9 º37 تا´11 º 37 عرض شمالی و ´50 º 48 تا ´53 º 48 طول شرقی واقع گردیده است. وجه تسمیه این غار به علت وجود خاصیت یخچالی در بخشی از غار می باشد.

ویژگیهای غار یخگان:

این منطقه بدلیل ارتفاع زیاد ، سردی هوا و نوع سنگ مادر و اختلاف در مقاومت سنگهای موجود و نیز نزدیكی به منطقه سرسبز گیلان و دریافت رطوبت خزری ، دارای اقلیم مرطوب (براساس روش دومارتن ) بوده و این امر موجب انحلال در توده سنگ پروفیری گردیده و هر چند حفره و رخنمونهای سنگی در اكثر سنگهای آهكی منطقه مشاهده می گردد، اما غار یخگان در شكل و ابعاد تفاوتهای زیادی با این حفره ها دارد.

غار یخگان در سازند های آهكی (که در آب سرد زودتر حل می گردد و تغییرات درجه حرارت تخریب مکانیکی رافراهم می نماید) بر اثر انحلال و تشکیل اشکال فرسایشی آون و تخریب دیواره آونها تشكیل گردیده است. دهانه ورودی كوچك (401×50 سانتی) آن از طریق یك راهرو تنگ و باریك و طولانی به طول 10 متر و به قطر حداكثر 50 سانتی متر به تالار وسیعی منتهی می شود. طول و عرض تالار به ترتیب 5/36 و 15 متر و حداكثر ارتفاع آن حدود 12 متر می باشد. هوای داخل غار سرد و به شدت مرطوب و نمناك می باشد. از جمع شدن قطرات آب ناشی از تقطیر حاصل از برخورد بخار آب با دیواره سرد غار، حوضچه های آبی تا عمق  5/1 متر در ضلع شرقی كف غار تشكیل شده است. جریان مداوم هوای گرم و مرطوب از سمت بیرون و سرد شدن آن در داخل موجب تشكیل بلورهای یخ می شود که به صورت تشکیل قندیل و ورقه های نازك در قسمت هایی از سطوح دیواره های سقف غار نمای زیبایی به آن می بخشد. جالب اینكه در مواقعی هوای بیرون سرد است، جریان هوای سرد و خشک به داخل غار باعث ذوب یخها می گردد.

تالار اصلی غار از جانب ضلع غربی بوسیله راهروهایی پیچ در پیچ به تالارهای نسبتا كوچكی مربوط می شود. دهانه ورودی تنگ و باریك، تالار اصلی، وجود تالارهای فرعی وسیع و راهروهای پیچ در پیچ متعدد و فضاهای ناشناخته در محدوده غار، دارا بودن خاصیت یخچالی و تشكیل بلورهای یخ به صورت قندیل و ورقه های نازك در سطح دیوارها و سقف غار، از ویژگیهای بارز آن می باشد.

بیولوژی غار یخکان:

خفاش كه پستاندار معمول غارها می باشد به علت هوای سرد و مرطوب در این غار مشاهده نمی شود. از سایر جانوران غارزی نیز هنوز نمونه ای مشاهده نگردیده است.

 

 منطقه شكار ممنوع گندیمن :

      گندیمان نام كوهی است كه در داخل منطقه و تقریبا در مركزیت منطقه قرار گرفته و حدود 1859 متر از سطح دریاهای آزاد ارتفاع دارد. این منطقه دارای چشم انداز زیبای طبیعی و دست نخورده با چشمه سارهای دایمی و پوشش گیاهی و جنگلی متنوع و تنوع جانوری مناسب با صخره ها و پرتگاه های سخت و صعب العبور می باشد.

محدوده مورد نظر به فاصله (هوایی) 9.3 کلیومتر در غرب مرکز بخش مرادلو از توابع شهرستان مشگین شهر ، 35 کیلومتری شمال شهر مشکین شهر، به فاصله 83 کیلو متری شمال غربی شهر اردبیل  و عمق 6 کیلومتری جاده اصلی اردبیل – پارس آباد و در غرب بخش هوراند در استان آذربایجان شرقی و در مختصات 195001 متر تا 209972 متر شرقی و 4287888 متر تا 4317410 متر شمالی بوده و در شمال غربی استان اردبیل  قرار دارد.

           بر اساس بررسی های اخیر مساحت منطقه پیشنهادی شکار ممنوع گندیمن 30226 هکتارمی باشد. از این مساحت 16496.3 هکتار در حوزه بخش مرادلو از توابع شهرستان مشکین شهر ،7179.8 هکتار درحوزه بخش انگوت از توابع  شهرستان گرمی و  به مساحت  6549.9 هکتار در استان آذربایجان شرقی (بخش هوراند از توابع شهرستان اهر ) قرار دارد .لازم به ذکر است  قبلاً  مساحت این محدوده  56000  هکتار بوده که اشتباهاً 40000 هکتار اعلام کرده بودند و با توجه به بررسیهای جدید قسمتی از مناطق مذکور به زیر کشت رفته و یا تخریب شده است که بدلیل شیب کم آن احیاء آن ممکن نمی باشد . بنابرین از محدوده شکار ممنوع گندیمن حذف گردید.

این منطقه جزء کوهستان سبلان بوده که بدلیل موقعیت خاص جغرافیایی موجب تنوع اقلیمی و بیولوژیکی در این منطقه گردیده است.  اكوسیستم كوهستانی گندیمن متاثر از اقلیم تورانی و مدیترانه ای بوده و واقع شدن این منطقه بین دشت گرمسیر مغان (در شمال ) که همچون تنور( بوسیله بادهای تجاری) ، موجب گرمای طاقت فرسا در فصل تابستان و از سوی دیگر  کوهستان سبلان ( درجنوب )که منبع ذخیره برف و سرماست و همچنین مناطق کوهستانی هوراند (آذربایجان شرقی ) موجب تنوع توپوگرافیکی ، اقلیمی و زیستی منحصر بفرد در این منطقه گردیده است که به دلیل دارا بودن وضعیت طبیعی زیستگاهی و غارهای متعدد طبیعی ، پناهگاه حیات وحش ، زیستگاه و مامن مناسب برای انواع گونه های جانوری و گیاهی می باشد که در زیر به آن اشاره می گردد.

- پوشش گیاهی منطقه:

تاثیرات آب و هوای متفاوت در منطقه باعث ایجاد پوشش گیاهی و مرتعی متفاوتی گردیده است. عمده ترین پوشش گیاهی منطقه به صورت مراتع، مراتع مشجر و علفزار می باشد و مهمترین گونه های گیاهان مرتعی منطقه عبارتند از: علف گندمی، سیر كوهی، چمن تكمه، یونجه وحشی، شیرین بیان، انواع گزنه، آترپلكس، نعناع، پونه، خشخاش ، خاكشیر، بولاق اوتی، میخك، كاكوتی، تره تیزك، چاودار، پشمك، شبدر، اسپرس، تاج خروس، بومادران، درمنه، بابونه زرد، شنگ، نیلوفر كوهی، گل گاو زبان، آویشن، بارهنگ، گل لاله، علف شور، اسپند، كلاه میرحسن، خارشتر،

گونه های درختی و درختچه ای منطقه عبارتند از : زبان گنجشك، فندق، بنه، بلوط، گردوی وحشی، قره آغاج، گیلاس وحشی، خیار، مهرز، كرب، داغاغان، گلابی وحشی، انجیر، آلوچه، ازگیل، زلزالك، زرشك، ارس، تمشك، بادام وحشی، سیب وحشی.

نواحی مهم جنگلی منطقه نیز عبارتند :

1-پوشش جنگلی دو مولی واقع در قرانلق دره – آلمالو دره – گرده مشه.

2- توده جنگلی فندق واقع در غرب كوه انذیر                             3- پوشش جنگی قانشار مشه

4- پوشش جنگلی كله درق                                                     5- پوشش جنگلی لنگان

- حیات وحش منطقه :

1- پستانداران: پلنگ  Panthera pardus، كل و بز  Capra hircus، خرس قهوه ای  Ursus arctos، سمور سنگی  Martes foina ، سمور آبی (شنگ) Lutra lutra ، تشی Hystrix indic ، رودك  Meles meles، سیاه گوش  Lynx lynx ، گرگ  Canis lupus، روباه  Vulpes vulpes، خرگوش  Lepus capensis، راسو Mustela nivalis ، گراز Sus scrofa .

2-پرندگان: الف- پرندگان بومی: سارگپه جنگلی،  سارگپه پا بلند Buteo rufinus، عقاب جنگلی  ، عقاب شاهی Aqulla helica ، طرلان Accipiter gentillis ، پیغو  Accipiter bervipes، قرقی  Accipiter nisus، كركس  ، هما  Gypaetus barbatus، دال سیاه  ، سنقر گندم زار Circus pygargus ، بالابان Falco cherrug ، بحری Pelegrinoides falco ، لیل  Falco subbuteo، دلیجه  Falco tinnunculus، دلیجه كوچك  ، جغد جنگلی  Strix aluco، سبزقبا Coracias garrulus ، زنبور خوار  Merops opioster، انواع داركوب  Piciformes ، هدهد Upupa epops ، چلچله Hirundo rustica ، چكاوك  Alaudidae ، سار  Sturnus vulgaris ، سار صورتی  Sturnus voseus، جی جاق  Garrulus glandarius، پرستو Apus apus ، كلاغ  ، بلدرچین  Coturnix Coturnix، كبك Alectoris chukar ، كبك چیل  Perdix perdix.

ب) پرندگان مهاجر: لك لك  ، قو  ، اردك  ، غاز  ، حواصیل  ، پلیكان  ، كبوتر  ، آنقوت Tadorna ferruginea ، درنا.

آثار باستانی منطقه: وجود قبور تاریخی، قلعه های كندین، قهقهه، چوپان قلعه سی، اوغلان قلعه سی، قیز  قلعه سی، كند قلعه سی و دومولی.

 منطقه شكار ممنوع دریاچه شورابیل

      محدوده شورابیل بصورت یك حوضه بسته رسوبی در یك ناودیس نامتقارن كم عمق در جنوب شهر اردبیل و در داخل محدوده قانونی شهر اردبیل و در كوهپایه سبلان واقع گردیده است.

این دریاچه درمختصات جغرافیایی "25'13ْ38 تا "30'12ْ38 عرض شمالی و"45'17ْ48 تا"06'16ْ48 طول شرقی و در جنوب شهرستان اردبیل واقع گردیده است

 بر اساس بررسی های بعمل آمده مساحت كنونی دریاچه شورابیل در حد بیشینه بالغ بر 170 هكتار می باشد ومحیط آن 9 كیلومتر و گنجایش دریاچه در رقوم ماكزیمم چهارده میلیون متر مكعب براورد گردیده كه بیشترین تراز ممكن افزایش آب دریاچه (نسبت به سطح قبلی85/6 متر و نسبت به كف دریاچه 35/9 متر می باشد. و نوسانات فعلی بین حداقل عمق و حداكثر عمق 4 متر برآورد گریده است

          شورابیل دریاچه ای طبیعی و با آب شور كه تحت عنوان تالاب شورابیل نامیده می شد با عمق كمتر از 6 متر و یكی از زیستگاههای مهم پرندگان مهاجر آبزی و كنار آبزی در استان اردبیل بوده است كه در گسل شورابیل بدلیل پایین افتادگی تكتونیكی زمین (در شرق گسله شورابیل) و همچنین بالا رفتن قسمت جنوبی گسله مذكور موجب شده یك محیط بسته پدید آید و تالاب شورابیل و بعبارت دیگر حوضه آبریز شورابیل پدید آمده است و هرچند این حوضه بدون مصب به نظر می رسد اما می توان گفت این حوضه از دو زیر حوضه بنفشه درق و زیوه تشكیل گردیده كه منبع آبی شورابیل نزولات  جوی و آبهای سطحی حاصله و چشمه های موجود بوده كه شورابیل بعنوان مصب ، پذیرای این آبها می باشد و تحت عنوان حوضه بسته مطرح بود كه با توجه به نوع زمین ساختی و میزان تبخیر آب تالاب ، آبهای مازاد به زیر زمین نفوذ و یا تبخیر می شد و بندرت به زمین های همجوار پخش می گردید و نهایتاً به رودخانه بالخلو متصل میگردید .

از لحاظ سنگ شناسی و زمین شناسی این منطقه جزء سطوح فرسایش یافته قدیمی بوده و سنگهای آن بویژه در غرب و شمال غربی آهکی متامورفیک می باشد و مرکز دریاچه مربوط به دوران ژوراسیک و دارای شیل و مارن می باشد.

 این دریاچه بدلیل واقع شدن  در محدوده شهر اردبیل ، اطراف آن توسط شهرداری اردبیل دیوار كشی (در سال های اخیر ) صورت پذیرفته و تا حدودی حالت طبیعی آن را از بین رفته است. اخیراً نیز اداره امور آب بدون توجه به مسایل زیست محیطی اقدام به شیرین سازی آب این دریاچه نموده و از طریق كانال آبرسانی از رودخانه بالخلو سطح آب دریاچه را (به میزان 12 میلیون متر مكعب )افزایش داده و در ضلع شرقی جهت كنترل میزان آب دریاچه دریچه تخلیه ایجاد نموده است هرچند بدلیل بالا بودن درصد شوری آب دریاچه قبلی در وضعیت فعلی نیز آب آن قابل مصرف برای كشاورزی نبوده اما بدلیل تغییر شرایط زیست پرورش ماهی قزل آلا و نیز ماهیان بومی فراهم گردیده است.

در حال حاضر این دریاچه با آب شیرین و جزو دریاچه طبیعی می باشد و بصورت گودالی است كه اطراف آن را خاكریزهای طبیعی یا انسان ساخت در بر گرفته است. حداكثر عمق آب دریاچه 10 متر و میزان نوسانات سطح آب در حدود 4 متر است و زیستگاه موقت مناسبی برای انواع پرندگان آبزی و كنار آبزی است و به دلیل استقرار تاسیسات مختلف در اطراف دریاچه، زیستگاه پرندگان با خطر جدی مواجه می باشد.

 از نظر خصوصیات اكولوژیكی، دریاچه شورابیل در نواحی جنوبی و غربی دارای پوشش مناسبی از نی بوده كه محل مناسب جهت زیست و جوجه آوری برخی از گونه های پرندگان آبزی و كنار آبزی بود اما با شیرین سازی آب آن، در حال حاضر محل مهاجرت و ایستگاه موقت پرندگان مهاجر می باشد.

در حال حاضر بدلیل ساخت و سازهای مختلف جمعیتهای کوچکی از پرندگان در این دریاچه زیست می كنند. بدلیل شوری آب، این دریاچه در گذشته دارای گیاهان قابل توجه از قبیل نی، گز، اویارسلام، سازو، سلمه، گل گندم، جو و غیره بوده و درحال حاضر برخی طرحها جهت ایجاد  فضای سبز و درختكاری انجام گرفته كه سیمای طبیعی منطقه را تغییر داده است.

این دریاچه مكان تفرجی بسیار مناسبی برای اهالی شهر اردبیل می باشد. زمین های اطراف دریاچه زیر كشت محصولات مختلف قرار داشت كه اخیرا" ساخت وساز های مسكونی بویژه نمایشگاه بین المللی اردبیل و چندین هتل و مجتمع توریستی در كنار این دریاچه احداث گردیده است.

از مخاطرات و عوامل تهدید كننده وضعیت طبیعی دریاچه ورود فاضلاب تاسیسات و بناهای اطراف دریاچه می باشد. به علت واقع شدن آن در محدوده قانونی شهر اردبیل، ساخت و سازهای بی رویه انسانی در اطراف دریاچه بخصوص دانشگاه محقق اردبیلی در ضلع شرقی آن، میتواند آثار سویی داشته باشد. وجود قایقهای موتوری تفریحی در دریاچه از عوامل آلودگی صوتی و شیمیایی مهم این دریاچه می باشد.

منطقه شکارممنوع عرض 7 کیلومتری خطوط مرزی

نوار مرزی ایران و آذربایجان بطول 315 کیلو متر و به مساحت 210150 هکتار بعنوان منطقه شکار ممنوع اعلام گردیده است. از این محدوده بطول 95 کیلومتر و به مساحت 66500 هکتار در داخل شهرستان پارس آباد قرار دارد که 72 کیلومتر آن مرز آبی ( رودخانه ارس ) و23 کیلومتر آن مرز خشکی (که بعداً کانال آبرسانی در امتداد آن احداث گردیده است) می باشد  تیپ اراضی در این منطقه دشت های رسوبی و ارتفاع متوسط این منطقه 100 مترو کاربری اراضی جزء زمین زراعی آبی و باغات می باشد. در بستر رودخانه ارس بدلیل عریض بودن و شیب کمتر چندین تالاب از جمله تالاب توپراق کندی و سد اصلاندوز و... وجود دارد که با توجه به وضعیت زیستگاه و جنگلی بودن آن پرندگانی از قبیل عروس غاز، اردک سیاه کاکل، غاز پیشانی سفید کوچک، اردک بلوطی، اردک سرسفید، اردک مرمری، اردک سر سبز، مرگوس سفید، اردک تاجدار، چشم طلایی، طاووسک، بوتیمار، چنگر، حواصیل،آنگوت، باکلان کوچک و بزرگ ، کشیم کوچک، قو، پلیکان و ... ( که اکثر مرغابی های موجود نادر می باشند ) زیست می نمایند.

 از این محدوده بطول 63 کیلومتر و به مساحت 44100 کیلومتر در داخل شهرستان بیله سوار واقع گردیده که قسمت مرز شمال شهرستان بیله سوار خشکی (کانال آرسانی) و کاربری زمین های اطراف کشت آبی می باشد . مرز جنوب بیله سوار رودخانه بالهارود به طول 35 کیلو متر با تیپ اراضی دشت های رسوبی و قسمتی تپه ای و کاربری اراضی زراعی دیم کاشت می باشد. ارتفاع متوسط این محدوده 150    متر که حداکثر آن280 متر و حداقل آن60 متر از سطح دریا های آزاد می باشد. رودخانه بالهارود یکی از زیر حوضه های (رودخانه کورا در جمهوری آذربایجان ) دریای خزر بوده که سرچشمه  آن منتهی الیه اتفاعات البرز غربی (تالش و گرمی) می باشد که در بالادست (سرآب حوضه آبریز ) تحت عنوان آزادلو چای شروع وپس از متصل شدن گرمی چای با این نام جریان می یابد.از محل تلاقی رودخانه انجیرلو (یدی بلوک) به رودخانه گرمی این رودخانه تحت عنوان بالهادرود در داخل شهرستان بیله سوار جریان دارد و جزء رودخانه فصلی محسوب می گردد ، هرچند بیش از 9 ماه از سال دارای آب بوده و در صورتیکه در سرچشمه حوضه آبریز تر سالی و نوع بارش برف باشد در طول سال آب در بستر آن جریان دارد . از لحاظ پوشش گیاهی و سطح بستر و به تبع آن از نظر زیستگاهی نسبتاً ضعیف تر از حاشیه رودخانه ارس بوده و پرندگان نیز نسبت به ارس کمتر می باشد.

بطول 71کیلومتر و به مساحت  49700 هکتار از محدوده شکارممنوع مذکور در حاشیه رودخانه بالهارود (گرمی چای) در داخل محدوده شهرستان گرمی قرار دارد . از لحاظ توپوگرافی این منطقه از ارتفاع 280 متر از سطح دریا شروع می گردد و حداکثر ارتفاع آن 2200 متر می باشد . تیپ اراضی کل محدوده  تپه ای – کوهستانی و کاربری اراضی در پایین دست زراعی دیم کاشت و در بالادست مرتعی با تراکم متوسط می باشد

ایم محدوده بدلیل وضعیت توپوگرافیکی ، جهت شیب زمین و نزدیکی به دریای خزر دارای اقلیم نیمه مرطوب بوده و از لحاظ پوشش گیاهی این محدوده  نسبت سایر قسمت های شهرستان گرمی از تنوع زیادی برخوردار می باشد بطوریکه جنگل های اماسالان ، لجایر، انی و تولون که بصورت انبوه می باشد نشان از غنی بودن پوشش گیاهی ، و وضعیت توپوگرافیکی نشان از استعداد اکولوژیکی بسیار بالا در این منطقه می باشد. شعاع 7 کیلومتری رودخانه گرمی چای در جمهوری آذربایجان دارای پوشش جنگلی بوده و هرچند گونه های جانوری این منطقه کاملاً شناسایی نگردیده ، اما مشاهده یک قلاده پلنگ در روستای دیز از توابع بخش مرکزی شهرستان گرمی قابل بررسی بوده است و از سایر گونه های جانوری در این منطقه می توان به گله های گراز وحشی ، شغال ، روباه ، خرگوش ، گرگ ، و پرندگانی از قبیل عقاب طلایی ، سارگیه ، باز ، دلیجه و کبک ودر کنار رودخانه بالهارود آنقوت ، اردک سرسبز و حواصیل خاکستری و نیز  انواع خزندگان بویژه لاک پشت مهمیزدار و مار اشاره نمود.

بطول 43 کیلومتر و به مساحت 30100 هکتار از این محدوده در داخل محدوده شهرستان مشکین شهر واقع گردیده که جزء مرزهای خشکی محسوب می گردد. این محدوده جزء حوضه آبریز رودخانه قره سو بوده و تیپ اراضی این محدوده تپه ای – کوهستانی وکاربری اراضی اکثراً مرتعی می باشد که حداقل ارتفاع آن 1500 متر وحداکثر ارتفاع 2350 متر از سطح دریاهای آزاد می باشد.  باتوجه به جهت شیب زمین که اکثراً بسمت جنوب غربی بوده و وضعیت توپوگرافی ، دارای اقلیم نیمه خشک بوده و تفاوت بسیار زیادی با محدوده شهرستان گرمی دارد که از لحاظ پوشش گیاهی جزء مراتع کم تراکم و گونه های جانوری آن گونه های معمولی موجود در استان می باشد.

 از کل محدوده بطول43 کیلو متر و به مساحت 30100 هکتار در داخل محدوده شهرستان نمین واقع گردیده است.این محدوده نیز جزء مرزهای خشکی و جزء زیر حوضه قره سو بوده ، اما بدلیل نزدیکی به دریای خزر و استان سرسبز گیلان و همچنین وضعیت توپوگرافیکی ، از لحاظ پوشش گیاهی و گونه های جانوری نسبت به محدوده شهرستان مشکین شهر متنوع و غنی می باشد که حداقل ارتفاع آن 1400 متر و حداکثر ارتفاع در مرز 2400 متر از سطح دریاهای آزاد می باشد.

نمونه پرندگان مناطق مرزی شکار ممنوع

تالاب سد اصلاندوز

رودخانه ارس با عرض بستر(دائمی ) بیش از یك كیلومتر ، یكی از زیستگاه مهم پرندگان آبزی و كنار آبزی در سطح محلی و بین المللی بوده و سد اصلاندوز در فاصلۀ 50 کیلومتری غرب شهرستان پارس آباد و در شمال استان اردبیل و مرز ایران با جمهوری آذربایجان بر روی این رودخانه احداث گردیده است و کشورهای ایران و جمهوری آذربایجان بطور مشترک از آن استفاده می کنند كه در حال حاضر جزو تالابهای دشت مغان بوده و در مختصات 187000 متر شرقی و 4370000 متر شمالی قرار دارد.

 مساحت این منطقه 450 هکتار بوده و ارتفاع متوسط آن 136 متر از سطح دریا می باشد. نفوذ آب پشت سد به کناره های اطراف، تالاب وسیع با پوشش گیاهی بسیار مناسب را بوجود آورده است كه نه تنها  در تالاب جزایر متعدد تشکیل گردیده  موجب تقویت و تغذیه تالابهای پایین دست مانند تالاب توپراقكندی نیز شده است که مکان بسیار مناسبی برای زیست و جوجه آوری پرندگان محسوب می شود و همه ساله پرندگان آبزی و کنار آبزی متعددی در آن به زمستان گذرانی می پردازند.                                                                                    

این منطقه هر چند از نظر اقلیمی جزء منطقه خشك تا نیمه خشك محسوب می گردد ، اما بدلیل وجود دائمی آب رودخانه ارس و سایر كانالهای آبرسانی كشاورزی ، اقلیم منطقه متعادل گردیده و حاشیه رودخانه ارس دارای اقلیم مرطوب و گرم می باشد.و این امر موجب تقویت پوشش گیاهی و زیستگاهها ی گونه های جانوری از جمله شنگ و قرقاول گردیده است

 خصوصیات فیزیکی تالاب: با جمع شدن آب در پشت سد و پیشروی آن بطرف ساحل، تالاب تشکیل شده که دارای نیزارهای وسیع با درختانی بلند و کشیده در حاشیه است، سطح زیر پوشش تالاب در فصول پرباران گسترش می یابد و درجه حرارت آب آن از صفر تا 32 درجۀ سانتی گراد متغیر است.         

 خصوصیات اکولوژیکی: سواحل و کناره های تالاب پوشیده از درختان بلند از قبیل بید و صنوبر و همچنین پوشش گیاهی متراکم و وسیعی است که از گیاهان غالب آن نی، لوئی و گز را می توان نام برد. داخل تالاب جزایری با پوشش متراکم گیاهان آبزی وجود دارد. اطراف تالاب تأسیسات مختلف مربوط به سد و همچنین مزارع وسیع کشاورزی قرار گرفته است.                                                                                                                              

وضعیت حفاظتی: این منطقه به دلیل واقع شدن در منطقۀ مرزی تحت حفاظت و نظارت نیروهای مسلح قرار دارد.                                                                                                

مخاطرات و عوامل تهدید کننده: انباشته شدن رسوبات رودخانۀ ارس در پشت سد، فرسایش خاکهای مجاور دریاچه به واسطۀ چرای مفرط دام و ورود فاضلابهای انسانی و صنعتی به تالاب، باعث مشکلات عدیده ای برای منطقه گردیده است.                              

ارزشهای اقتصادی و اجتماعی تالاب: از آب پشت سد برای آبیاری مزارع وسیع دشت مغان و همچنین تولید برق استفاده می شود از مراتع اطراف تالاب نیز برای چرای دام استفاده  می گردد.

فون و فلور اصلی تالاب:

الف-  جانوران: این تالاب در جذب پرندگان آبزی و کنار آبزی بویژه غاز پیشانی سفید کوچک دارای اهمیت بوده و برخی گونه های پرندگان نیز در این تالاب جوجه آوری می کنند. مهمترین گونه های ماهی سد اصلاندوز شامل ماهی سیاه، اسبله، کولی، سیم، سس، کپور، لای ماهی و سیاه کولی می باشد.  

                     

آنقوت

 

ب- گیاهان: مهمترین گونه های گیاهی منطقه را گیاهانی نظیر گز، سازو، عدسک آبی، نی، علف هفت بند، مرغ، لویی، گل گندم، کاسنی و گل ماهور تشکیل می دهد. درختانی از قبیل بید، صنوبر، و مرمر نیز به وفور در منطقه رویش دارند.                              

منطقۀ پیشنهادی شکار ممنوع تالاب پته خور

تالاب پته خور در قسمت شرق دشت اردبیل و در غرب کوههای باغرو (طالش) واقع گردیده است و مختصات جغرافیایی منطقه به شرح زیر می باشد:

طول شرقی از     َ25    ْ48  تا   َ38   ْ48   عرض شمالی  از    َ18   ْ38  تا  َ22   ْ38  و ارتفاع از سطح دریای آزاد 1330 متر.

مساحت محدوده مطالعاتی جهت معرفی بعنوان منطقۀ شکار ممنوع در حدود 5600 هکتار بوده و عمق تالاب در عمیق ترین نقطه بیش از دو متر است.

محدودۀ مورد مطالعه، بخشی از حوزۀ آبریز رودخانۀ قره سو بوده که از کوههای باغرو سرچشمه گرفته و سرشاخه های آن پس از عبور از روستاهای کله سر، درماندرق، پته خور، گللو و اولاغان در نهایت به تالاب پته خور هدایت می گردد و سرریز تالاب مجدداً پس از دریافت سرشاخه های دیگر از جمله خانقاه چایی، نمین چایی در نزدیکی روستای نوجه ده بهم دیگرمتصل شده و از محدودۀ مطالعاتی خارج می شود. 

 کاربری اراضی: محدودۀ مطالعاتی در دشت رسوبی اردبیل با شیب کمتر از 5%  بوده و خاک آن نسبتاً عمیق و بیشتر اراضی واقع در محدوده جزء اراضی مرتعی ملی بوده که با توجه به جنس خاک و شور بودن آن پوشش گیاهی غالب آن گیاهان شورپسند و مقاوم به شوری می باشد.

آب و هوا: نوع اقلیم منطقه با توجه به آمار باران سنجی شهرستان نمین و ایستگاه هوا شناسی سینوپتیک اردبیل به روش دمارتن نیمه خشک محسوب می گردد که متوسط بارش سالانه 5/278 میلیمتر و متوسط حداکثر دمای روزانه 8/21 درجۀ سانتیگراد در مردادماه و حداقل متوسط 3/5 -  در بهمن ماه اندازه گیری شده است. متوسط تعداد روزهای یخبندان در سال نیز 123 روز می باشد.

زیستگاه تالاب پته خور:

این تالاب در واقع شامل سه آب بندان طبیعی است که حاصل زهکشی رودخانۀ قره سو است. در بهار سالهای پرآب و پر بارش، با نفوذ رودخانۀ قره سو به آب بندان طبیعی فوق که در اصطلاح محلی گوبی نامیده میشود به یکدیگر متصل و تالاب واحدی را تحت نام پته خور تشکیل می دهند و به عنوان محلی دنج جهت استراحت و زمستان گذرانی پرندگان مهاجر که عمدتاً از شمال و شمالغربی (سیبری و شمال اروپا) به منطقه مهاجرت میکنند ، به حساب می آید.

اهمیت تالاب پته خور:

- بعنوان زیستگاه بسیاری از گونه های حیات وحش گیاهی و جانوری به خصوص پرندگان مهاجر محسوب می شود.

- آبزیان، بویژه ماهیان بومی منطقه جهت تکثیر و تکمیل چرخۀ زندگیشان وابستگی زیادی به تالاب دارند.

- بقا و ادامۀ حیات بسیاری از گونه های کمیاب و در معرض خطر انقراض پرندگان آبزی نظیر درنای سیبری به تالاب وابسته است.

- بعنوان کنترل کنندۀ سیلاب در منطقه بوده و از جاری شدن سیل جلوگیری می کند.

- نگهداری مواد مغذی گیاهی از جمله فسفر و ازت در تالاب صورت می گیرد و از این جهت ذخیره کنندۀ مواد غذایی محسوب می شود.

- در تثبیت میکروکلیمای منطقه نقش اساسی دارد.

- برداشت وصید آبزیان و پرندگان از ارزشهای اقتصادی تالاب می باشد.

- به عنوان منطقۀ گردشگری دارای ارزشهای اکوتوریستی در استان بوده وبرای منطقه میتواند منبع درآمد باشد.

- تالاب باعث حفظ تنوع زیستی در منطقه می گردد.

- می تواند بعنوان یک محیط طبیعی با گونه های گیاهی و جانوری متنوع جهت آموزش دانش آموزان و دانشجویان منطقه استفاده شود.

تالاب پته خور بعنوان سایت زیستگاهی درنای سیبری:

درنای سیبری از نظر مقررات بین المللی تحت حفاظت بوده و مشمول ضمیمۀ یک CITIES  و از نظر مقررات IUCN جزء گونه های به شدت در معرض انقراض می باشد. درنای سیبری در مسیر مهاجرت، توقفگاههای استراحتی کوتاه مدتی دارد که بر حسب مورد، ممکن است در ایران در لوندویل شهرستان آستارا یا تالاب پته خور استان اردبیل توقف کند. در ردیابی ماهواره ای مهاجرت درنای سیبری در ماه مارس 1996 میلادی که توسط کارشناس اعزامی سازمان بین المللی حمایت از درنای سیبری و با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست انجام گرفته بود، برای اولین بار درنای سیبری در هشتم مارس سال 1996 در تالاب پته خور مشاهده شده است.

 این تالاب بنا به اظهار کارشناس مرکز تحقیقات درنای سیبری ، مناسبترین زیستگاه جهت استراحت موقت این گونه به شمار می رود.

 

  -------------- ----------- -----------
صفحات
نویسندگان
برچسب ها
نظر سنجی
آیابرای نویسندگی و طراحی وتشکیل انجمن می توانید دست دوستی داده و با ماهمکاری کنید؟



دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
 ------------------------------------------

برای نمایش تصاویر گالری كلیك كنید


دریافت كد گالری عكس در وب

-------------------- -------------- --- تماس با ما ------------------------ ---------------------------
 ------------------------
weblogbartar.ir
weblogbartar.ir
------------------ -------------------------




------------------------------
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
------------------------------------
-------------------------------- ------------------------------- -----------------------------

بهداشت محیط زیست

-----------------------------

بهداشت محیط زیست

------------------------------ --------------------------------
--------------------------
--------------------------------- تماس با ما ------------------------